Pierwsze informacje na temat Żydów w Libiążu pojawiają się dopiero z XVIII wieku. Po raz pierwszy pojawiają się w tle konfliktu gmin w Chrzanowie i Olkuszu, gdzie obok sporów o pochówki chrzanowskich Żydów na cmentarzu w Olkuszu oraz o ich uczestnictwo w jarmarkach olkuskich, jest też mowa o oderwaniu od gminy olkuskiej wsi Libiąż [Wielki] wraz z podatnikiem, karczmarzem Jośkiem i uczestnictwie libiąskich Żydów w życiu religijnym gminy chrzanowskiej, istniejącej od 1745 roku.

Żydzi z Libiąża Małego podlegali z kolei chrzanowskiej gminie od 1790 roku. Jest też mowa o pierwszej karczmie (1790), a następnie drugiej, noszących potoczną nazwę „u Żyda”; karczmarzem był Piotr Golasz. Spisy z lat 1790–1792 wymieniają pierwszych libiąskich Żydów w liczbie 9–11 osób. Zajmowali się karczmarstwem i propinacją; posiadali rodziny.

Żydzi początkowo stanowili wyraźną mniejszość w rolniczej okolicy. Jednak, wraz z rozwojem infrastruktury, jej obecność była coraz większa. Przybywano głównie z Chrzanowa – najczęściej rzemieślnicy, drobni kupcy, handlarze. Pojawiali się też Żydzi, którzy nabywali gospodarstwa i zajmowali rolnictwem. W 1910 r. mieszkało tu 156 osób pochodzenia żydowskiego. Stanowiły one znikomy odsetek w ogólnej liczbie ludności – ledwie 2%. Byli też grupą o niskim statusie społecznym. Przed pierwszą wojną światową nie pojawili się tutaj ani przedsiębiorcy, ani przedstawiciele inteligencji.

Libiąż należał do gminy w Chrzanowie. Obowiązywał w niej statut, zawierający 93 paragrafy w 15 rozdziałach, określających dokładnie zasady życia gminy.

W 1921 r. w Libiążu Wielkim mieszkało 39 Żydów, a w Libiążu Małym – 36 Żydów. W Księdze Adresowej Polski (wraz z w. m. Gdanskiem) dla Handlu, Przemysłu, Rzemiosł i Rolnictwa z 1929 r. można znaleźć nazwiska kilku z nich. Handlem towarami różnymi zajmowali się w Libiążu Małym: F. Jakubowicz, Sal. Schnitzer, Sz. Schnitzer, M. Wachsberg. W Libiążu Wielkim krawcem był A. Thaler, piekarzem – L. Goldstein, szewcem – G. Mondschein, rzeźnikami: G. Schönherz, M. Schönherz, J. Wolf, a towarami różnymi handlowali: L. Heltner, A. Kluger, J. Mondschein, J. Wolf.

Po najeździe niemieckim na Polskę we wrześniu 1939 r., Libiąż znalazł się pod okupacją. Wiosną 1940 r. wywieziono z Libiąża wszystkich Żydów do getta w Chrzanowie. Po likwidacji getta, 18 lutego 1943 r. wszyscy zamknięci w nim Żydzi zostali przewiezieni do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Razem z zagładą gminy chrzanowskiej zniknęła żydowska społeczność Libiąża.

We wrześniu 1943 r. Niemcy utworzyli w Libiążu obóz pracy przymusowej Janinagrube (Gute Hoffnung). Obóz stanowił filię obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Wśród więźniów większość stanowili Żydzi. Likwidacja obozu nastąpiła w styczniu 1945 roku.

 

Bibliografia

  • Grzegorzek P., Szymaszkiewicz M., Chrzanów. Między Małopolską a Śląskiem, Kraków 2004.
  • Księga Adresowa Polski (wraz z w. m. Gdanskiem) dla Handlu, Przemysłu, Rzemiosł i Rolnictwa, Warszawa 1929.
  • Leś-Runicka M., Historia Libiąża do 1939 roku [online] http://www.libiaz.pl/components/download/send.php?pos_id=125 [dostęp: 20.12.2014, link nieaktywny 18.01.2021].
  • Sadło-Ostafin A., Statut Gminy Wyznaniowej, „Kronika Chrzanowska” 2007, nr 150.
  • Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych, t. 12: Województwo Krakowskie, Śląsk Cieszyński, Warszawa 1924, s. 9
  • Zacny F., Żydzi w Chrzanowie w XVII i XVIII wieku [w:] Chrzanów. Studia z dziejów miasta i regionu do roku 1939, Chrzanów 1998, s. 291
Drukuj