Miejsca masowych straceń

miejsca masowych straceń – miejsca, gdzie okupanci niemieccy w czasie II wojny światowej dokonywali masowych egzekucji. Zazwyczaj były to miejsca odosobnione (m.in. lasy, żwirownie, forty), a także ulice miast. Egzekucje były następstwem zbrodniczej działalności licznych ogniw aparatu okupacyjnego, zwłaszcza SS i policji (Einsatzgruppen, gestapo, Kripo, załóg obozów i więzień), paramilitarnych organizacji mniejszości niemieckiej (Selbstschutz, Freikorps), działających pod osłoną i przy uczestnictwie Wehrmachtu. Aktom terroru władze niemieckie starały się nadać pozory legalności, wydając rozporządzenia, wprowadzając karę śmierci za niemal każdy przejaw oporu czy nieposłuszeństwa wobec okupanta. Pierwszych zbiorowych morderstw dokonali oficerowie i żołnierze Wehrmachtu we wrześniu 1939 r. – m.in. w Ćwiklicach pod Pszczyną zabito ponad 220 jeńców: zdrowych zastrzelono, a rannych zmiażdżono gąsienicami czołgów; w Ciepielowie zastrzelono 300 jeńców; w Śladowie zastrzelono i utopiono w Wiśle ponad 300 jeńców i cywilów (w tym dzieci); we wsi Urycze spalono żywcem 100 jeńców.

W pierwszych miesiącach okupacji najwięcej masowych egzekucji Niemcy dokonali na Pomorzu, w Wielkopolsce i na Górnym Śląsku, następnie w Warszawie, na Lubelszczyźnie, w dystrykcie radomskim, Ciechanowie, Nowym Sączu, Zakopanem, od 1941 r., po zajęciu terenów wschodnich II RP – także we Lwowie, Stanisławowie, Krzemieńcu, Wilnie, Białymstoku. Miejscami masowych straceń była również znaczna część hitlerowskich obozów i więzień. Większości zbiorowych morderstw dokonano potajemnie.

Miały miejsce również masakry ludności wiejskiej (pacyfikacje) oraz egzekucje publiczne, często na oczach spędzonej pod przymusem ludności, m.in. 27.12.1939 r. w Wawrze, 31.07.1940 r. w Olkuszu, 20.03.1942 r. w Zgierzu, liczne w latach 1942–1944 w Warszawie, 27.05.1944 r. w Krakowie. Początkowo, w euforii zwycięstwa, naziści fotografowali się na tle zwłok ofiar, później, po klęskach na frontach, usiłowali zatrzeć ślady zbrodni, wykopując i niszcząc ciała pomordowanych (Sonderaktion 1005). Znane miejsca masowych straceń to m.in.: tzw. warszawski pierścień śmierci (Palmiry), Firlej koło Radomia, zamek w Lublinie, cmentarz żydowski w Nowym Sączu, żwirownia Mniszek koło Świecia, lasy: Szpęgawski oraz pod Karolewem, Piaśnica Wielka koło Wejherowa, Lućmierz koło Łodzi, Lasy Rożnowskie koło Obornik, Białuty koło Działdowa, Krępiec koło Lublina, Buczyna koło Tarnowa, Giełczyn koło Łomży, Wilczy Grunt koło Białegostoku, lasy koło Gniewkowa, Tryszczyn koło Bydgoszczy. Zatarcie wielu śladów zbrodni i wymordowanie ich świadków spowodowało, że ustalenie kompletnych danych dotyczących miejsc masowych straceń i liczby ofiar nie jest możliwe.

Stanisław Kania

© Treść hasła pochodzi z serwisów wiedzowych PWN; zobacz sam: Encyklopedia PWN, Słowniki języka polskiego i Słowniki obcojęzyczne.

Drukuj
In order to properly print this page, please use dedicated print button.