Początek żydowskiego osadnictwa w Leśnicy był związany z pierwszą wojną śląską w 1742 r., podczas której większość Śląska znalazła się pod panowaniem Królestwa Pruskiego (z wyjątkiem Śląska Cieszyńskiego i księstwa opawskiego).

Pierwsze wzmianki o Żydach mieszkających w Leśnicy pochodzą ze spisu ludności z 1783 r. W mieście żyło wówczas 12 Żydów (1,8% ogółu mieszkańców.

W 1809 r. w Leśnicy mieszkało 22 Żydów, którzy stanowili 2,9% ogółu mieszkańców. W 1828 r. ich liczba wzrosła do 33 (3,3% ogółu mieszkańców). Należeli oni wówczas do zamożniejszej warstwy ludności, trudnili się kupiectwem i kramarstwem. Podlegali zapewne gminie żydowskiej w Białej Prudnickiej albo w Gliwicach. Pod koniec lat trzydziestych XIX w. leśnicka społeczność żydowska zdecydowała o założeniu cmentarza. Cmentarz ten, powstały przed rokiem 1841 (z września tego roku pochodzi najstarszy zachowany nagrobek), zlokalizowano poza miastem, wśród pól, z dala od zabudowy.

W połowie czwartej dekady XIX w. leśniccy Żydzi stanowili drugą po katolikach społeczność wyznaniową miasta – w 1843 r. przebywało tutaj 66 Żydów (5,2% ogółu mieszkańców).

Według danych z 1842 r. dwóch Żydów było restauratorami, a dwóch – karczmarzami[1.1]. Od 1843 r. modlitwy odprawiano w wynajmowanym pomieszczeniu w budynku późniejszego sądu. W 1846 r. społeczność żydowska w Leśnicy liczyła 88 osób (6,5% ogółu mieszkańców).

W latach 1847–1850 w Leśnicy istniała przejściowo gmina żydowska, została ona jednak szybko rozwiązana z powodu malejącej liczby członków. Na początku lat pięćdziesiątych XIX w. leśnicka społeczność żydowska podporządkowana została gminie żydowskiej w Strzelcach Opolskich – leśniccy wyznawcy judaizmu korzystali z tamtejszej synagogi. W Leśnicy nigdy nie było rabina, a w uroczystościach uczestniczyli rabini z Ujazdu, Strzelec Opolskich albo Gogolina.

Na początku lat pięćdziesiątych XIX w. w pobliskiej wsi Wysoka żyło 4 Żydów, a w Zalesiu Śląskim (1861 r.) – pięciu.

W 1872 r. powstał Związek Górnośląskich Gmin Synagogalnych (Oberschlesische Synagogen-Gemeinden), w skład którego wchodzili leśniccy Żydzi. W 1875 r. żyło tu 58 Żydów. Od 1888 r. nabożeństwa odbywały się w domu Steinitzów (plac Narutowicza 26). W modlitwach przewodniczył kantor. Dane statystyczne z 1895 r. potwierdzają malejącą liczebność społeczności żydowskiej w Leśnicy – w tym roku w mieście żyło 35 Żydów.

Po odrodzeniu państwa polskiego w 1918 r. nastąpił wzrost propolskich nastrojów wśród ludności śląskiej. Doprowadziło to do konfliktu ze społecznością niemiecką oraz wybuchu trzech kolejnych powstań śląskich. Większość Żydów zdecydowanie opowiadała się po stronie proniemieckiej. W owym czasie wielu śląskich Żydów decydowało się na wyjazd na Zachód, najczęściej do wielkich ośrodków miejskich w Niemczech. Proces ten dotyczył także Leśnicy.

Podczas plebiscytu z 1921 r. w Leśnicy oddano 899 głosów za pozostaniem miasta w Niemczech i 101 głosów za Polską. W wyniku głosowania miasto pozostało w Niemczech.

W 1925 r. w Leśnicy żyło już tylko 6 Żydów, a w 1933 r. – zaledwie dwóch.

Podczas II wojny światowej w pobliskiej wiosce Góra Świętej Anny znajdował się obóz przymusowej pracy dla Żydów.

Po II wojnie światowej społeczność żydowska w Leśnicy nie zdołała się odrodzić. Większa grupa Żydów osiedliła się w regionie jedynie w Opolu.

 

Nota bibliograficzna

  • Borkowski M., Kirmiel A., Włodarczyk T., Śladami Żydów: Dolny Śląsk, Opolszczyzna, Ziemia Lubuska, Warszawa 2008.
  • Dziewulski W., Wsie sołeckie gminy Leśnica (do roku 1861), [w:] Szkice z dziejów Leśnicy, Opole 1977, s. 57.
  • Głowacki H., Dzieje Leśnicy w epoce feudalnej, [w:] Szkice z dziejów Leśnicy, Opole 1977, s. 48.
  • Ładogórski, Generalne tabele statystyczne Śląska 1787 r., Wrocław 1954.
  • Szkice z dziejów Leśnicy, Opole 1977.
  • Woronczak J., Żydzi w Leśnicy, [w:] Osiem wieków ziemi leśnickiej, red. A. Lipnicki, Wrocław 2002.

 

Drukuj
Przypisy
  • [1.1] Archiwum Państwowe w Opolu, Akta miasta Leśnicy, 1 k. 103v.