Osadnictwo żydowskie w Lędzinach zaczęło się na początku XIX wieku. Stanowiło zapewne następstwo wydania 11 marca 1812 r. przez króla pruskiego Fryderyka Wilhelma tzw. edyktu emancypacyjnego, który równouprawniał Żydów jako obywateli Królestwa Pruskiego pod warunkiem przyjęcia nazwiska i imienia oraz znajomości niemieckiego. W 1840 r. w Lędzinach mieszkało 37 Żydów, którzy należeli do kahału w Starym Bieruniu.

W 1872 r. został powołany Związek Górnośląskich Gmin Synagogalnych (Oberschlesische Synagogen-Gemeinden), w skład którego weszła także bieruńska gmina żydowska. Na początku XX w. w Lędzinach utworzono dom modlitwy, który znajdował się w gospodzie karczmarza Adolfa Weissmanna.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę (1918), a następnie wejściu miejscowości do polskiej części Górnego Śląska (1922), Żydzi mieszkający w Lędzinach należeli w dalszym ciągu do kahału w Bieruniu Starym. Jednakże społeczność szybko stopniała wskutek fali wyjazdów do Niemiec. W 1924 r. nastąpiła likwidacja domu modlitwy, ponieważ wyprowadził się także Adolf Weissmann. Zabrał on ze sobą przedmioty liturgiczne, które pozostawił czasowo pod opieką zarządu żydowskiej gminy wyznaniowej w Katowicach. Kiedy osiadł we Wrocławiu, zażądał zwrotu pozostawionego w Katowicach wyposażenia. W spór wmieszał się jednak kahał starobieruński, domagając się zwrotu przedmiotów liturgicznych z Lędzin jako własności gminy. Ostatecznie konflikt załatwiono polubownie. Weissmann zgodził się za częściową odpłatnością pozostawić przedmioty z lędzińskiego domu modlitwy gminie w Bieruniu Starym. Według spisu powszechnego ludności z 1931 r. w Lędzinach mieszkało już tylko 9 Żydów.

W 1940 r. Niemcy wywieźli ostatnich Żydów z Lędzin do obozu przesiedleńczego w Oświęcimiu (w rzeczywistości obozu pracy przymusowej). W kwietniu 1941 r. zostali oni wywiezieni do gett w Będzinie i Sosnowcu, a następnie w 1943 r. – do niemieckiego nazistowskiego obozu zagłady Auschwitz-Birkenau.

Od lutego 1944 r. do stycznia 1945 r. w Lędzinach istniał podobóz obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Znajdował się on przy budowanej kopalni „Günther” (obecna Kopalnia Węgla Kamiennego „Piast”) i nosił nazwę Günthergrube. Więziono tutaj 586 więźniów (w większości Żydów), którzy wykonywali niewolniczą pracę dla firmy Fürstlich Plessische Bergwerks AG.

 

Bibliografia

  • Jaworski W., Z dziejów Żydów bieruńskich, Tychy 1989.
  • Walerjański D., Z dziejów Żydów na Górnym Śląsku do 1812 roku, „Pismo Muzealno-Humanistyczne Orbis” 2005, t. 5.

 

Drukuj