Początki Lipna sięgają wczesnego średniowiecza. Wówczas znajdował się tutaj na niewielkim wzniesieniu gród obronny. Miasto na prawie chełmińskim ulokował książę łęczycki i dobrzyński Władysław. Powtórnej lokacji dokonał Władysław Jagiełło w 1422 roku.

Pograniczne położenie sprzyjało częstym najazdom i wielokrotnemu niszczeniu miasta. Poprawę przyniosła dopiero stabilizacja polityczna w XV wieku. Od końca XV w. Lipno stało się miejscem, gdzie zbierały się sejmiki ziemskie z całej Ziemi Dobrzyńskiej. Status ten ostatecznie potwierdziła konstytucja sejmowa z 1567 roku. W 1563 r. ulokowano w mieście także szlachecki sąd nadzwyczajny. Kolejne przywileje wystawiali dla miasta monarchowie w 1505, 1519, 1785, 1790 roku. Miasto stało się ważnym, choć lokalnym centrum produkcji rzemieślniczej.

Wojny XVII w. przyniosły upadek i wyludnienie miasta. Odbudowie Lipna nie sprzyjało ulokowanie w XVIII w. nowych miast w bezpośrednim sąsiedztwie – w Skępem i Radzikach Wielkich. Do końca swojej przynależności do Rzeczypospolitej przynależało do Ziemi Dobrzyńskiej w Królestwie Polskim.

W 1793 r., w ramach drugiego rozbioru, weszło w skład Prus, w obrębie prowincji Prusy Południowe (następnie Prusy Nowowschodnie), w departamencie płockim. W końcu XVIII w. zaczęli osiedlać się w nim pochodzący z Niemiec ewangeliccy rzemieślnicy, którzy założyli kilkanaście warsztatów sukienniczych. W okresie 1807–1815 włączono je do Księstwa Warszawskiego. W 1815 r. weszło z kolei do należącego do zaboru rosyjskiego Królestwa Polskiego, gdzie należało do województwa płockiego (od 1837 r. guberni). Miało tam rangę stolicy powiatu lipnowskiego. W 1843 r. obok lipnowskiego Starego Miasta powstało Nowe Miasto, które stało się ważnym ośrodkiem produkcyjnym, handlowym i usługowym. W drugiej połowie XIX w. powstały w Lipnie i okolicach pierwsze większe zakłady przemysłowe. W 1881 r. działały: 4 garbarnie, 2 mydlarnie, browar, fabryka octu.

W 1918 r. Lipno znalazło się w niepodległej Polsce, niezmiennie jako stolica powiatu, należącego najpierw do województwa warszawskiego (1918–1938), a następnie do województwa pomorskiego (1938–1939). W 1937 r. otrzymało połączenie kolejowe z Toruniem i Nasielskiem.

Podczas okupacji niemieckiej w okresie drugiej wojny światowej (1939–1945) Lipno zostało inkorporowane do Niemiec (III Rzesza), w ramach Okręgu Gdańsk Prusy-Zachodnie, rejencja bydgoska, powiat lipnowski. Po 1945 r. weszło z kolei w skład województwa bydgoskiego (do 1950 r. pomorskiego). Po drugiej wojnie światowej miasto powoli się rozwijało. Powstały nowe osiedla oraz stopniowo rozbudowano nowe gałęzie przemysłu spożywczego, elektromaszynowego, materiałów budowlanych, poligraficznego i obuwniczego. W Lipnie uczył się pochodzący z nieodległego Popowa Lech Wałęsa.

W okresie 1975–1998 miasto należało do województwa włocławskiego. W 1999 r. znów zostało stolicą powiatu, tym razem w obrębie województwa kujawsko-pomorskiego.

Nota bibliograficzna

  • Góźdź Z., Lipno. Zarys dziejów, Lipno 1991.
Drukuj