Historia mówiona
Świadkowie historii
Projekty
Tematy

Salomea Jelinowska

Imię rozmówcy:
Salomea
Nazwisko rozmówcy:
Jelinowska
Badacz:
Klara Jackl
Operator:
Przemysław Jaczewski
Sygnatura:
393
Data nagrania:
2 czerwca 2017
Miejsce nagrania:
Puławy
Czas trwania nagrania:
02:13:54
Format:
Wideo
Język nagrania:
polski
Prawa autorskie do nagrania:
Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
Projekt:
Polacy ratujący Żydów podczas Zagłady

Miejsca powiązane

Biogram rozmówcy

Salomea Anna Jelinowska urodziła się w 1924 roku w Warszawie. Jej rodzice mieszkali w Janowie Lubelskim, byli nauczycielami — ojciec historii, matka przedmiotów ścisłych. Przenieśli się do Ostrowy Mazowieckiej, potem do Łomży. Następnie Salomea Jelinowska zamieszkała z matką w Grodnie a jej ojciec został dyrektorem szkoły w Zambrowie. Chodziła do przedszkola rodziny wojskowej w Grodnie, uczyła się w prywatnej szkole podstawowej, potem w gimnazjum.

Jej matka, Zofia Modzelewska z d. Zielińska, urodziła się w 1886 roku w Odessie. Jej ojciec był urzędnikiem kolejowym, często go przenoszono: rodzina mieszkała w Astrachaniu, Petersburgu (tam matka chodziła do niemieckiej szkoły średniej), Kijowie (gdzie skończyła rosyjską szkołę średnią). Wyjechała na studia do Paryża (na Sorbonę), gdzie poznała Władysława Szpera. Pobrali się w Krakowie i zamieszkali w Paryżu, lecz po krótkim czasie Szper zmarł na nowotwór. Zofia Modzelewska wróciła do Kijowa i podjęła pracę w przedsiębiorstwie produkującym aparaturę do nauczania przedmiotów ścisłych. Po przyjeździe do Polski próbowano otworzyć podobne przedsiębiorstwo ale się to nie udało i podjęła pracę jako nauczycielka. W pracy w Janowie Lubelskim poznała ojca Salomei Jelinowskiej. Rozstali się przed II wojną światową.

Podczas okupacji sowieckiej Salomea Jelinowska uczyła się w szkole w Grodnie, w czasie okupacji niemieckiej pracowała najpierw w szpitalu, potem w biurze w urzędzie miasta jako tłumacz (dobrze znała język niemiecki). Jej matka prowadziła tajne komplety. W lutym 1942 roku została zaprzysiężona w Armii Krajowej, pod pseudonimem „Prawda” (przekazywała informacje, do których miała dostęp z racji pracy w urzędzie miasta, miała dostęp do powielacza - powieliła m.in. instrukcję dla partyzantów). W 1944 roku otrzymała rozkaz opuszczenia wraz z matką Grodna, i wyjechały do Warszawy.

W 1943 roku po likwidacji grodzieńskiego getta matka Salomei Jelinowskiej uratowała Leę Rywkind (Lusię), szkolną koleżankę Salomei Jelinowskiej pochodzenia żydowskiego: zorganizowała kontakt z osobą kontaktową, która ułatwiła Lusi wyjazd do Wilna. Była nazywana „matką Żydów”. W Warszawie do końca powstania mieszkały z nimi Nelly Kilman i jej córka Wanda.

W czasie powstania warszawskiego do pierwszych dni września Salomea Jelinowska pracowała w szpitalu sióstr Zmartwychwstanek, następnie przy sortowaniu amunicji. Po powstaniu wraz z matką  zostały umieszczone w obozie przejściowym w Pruszkowie, potem przewiezione do obozu pod Hamburgiem, następnie do Ravensbrück. Po wojnie pracowała w Państwowym Instytucie Naukowym Gospodarstwa Wiejskiego. W latach 50. skontaktowała się z nimi Lusia, dużo później jej syn (lekarz ortopeda) — jego staraniami Zofii Modzelewskiej został przyznany medal Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.

Salomea Jelinowska ma córkę Aleksandrę i syna Piotra; jej najmłodsza córka Joanna zmarła na białaczkę.

Opis sytuacji rozmowy

Rozmowa została zarejestrowana w domu rozmówczyni w Puławach.

Streszczenie

  1. Informacje o rodzinie rozmówczyni; 00:01:16
  2. Dzieciństwo w Grodnie; edukacja; 00:03:03
  3. Rodzinne wyjazdy na wakacje; 00:04:42
  4. Wielokulturowe społeczeństwo Grodna; koleżanki pochodzenia żydowskiego; 00:05:10
  5. Wspomnienie wieczerzy szabatowej; 00:07:48
  6. Żydowskie koleżanki rozmówczyni; 00:11:05
  7. Znajomość z Leą Rywkind; 0:12:11
  8. Społeczność żydowska w przedwojennym Grodnie; 00:13:19
  9. Kontakty matki rozmówczyni z Żydami; 00:15:49
  10. Informacje o matce rozmówczyni; 00:18:57
  11. Studia matki w Paryżu; 00:23:09
  12. Pierwsze małżeństwo matki; 00:26:01
  13. Praca matki w przedsiębiorstwie produkującym aparaturę do nauczania przedmiotów ścisłych; rewolucja 1905; przyjazd do Polski; 00:30:41
  14. Stosunek matki rozmówczyni do Żydów; 00:33:24
  15. Podjęcie przez matkę pracy jako nauczycielka; 00:34:10
  16. Małżeństwo rodziców rozmówczyni; 00:35:35
  17. Babka rozmówczyni ze strony matki; 00:36:14
  18. Mieszkanie w budynku szkolnym w Grodnie; pozostali mieszkańcy budynku; 00:38:09
  19. Rozpoczęcie wojny: walki o Grodno; 00:42:52
  20. Spotkania w szkole na początku okupacji; 00:46:50
  21. Reorganizacja szkolnictwa; 00:48:09
  22. Pierwsze wywózki; represje; 00:51:21
  23. Reakcje społeczności żydowskiej na wybuch wojny; postać żydowskiej polonistki; 00:55:05
  24. Początek okupacji niemieckiej; 00:59:45
  25. Getta w Grodnie; 01:01:28
  26. Praca rozmówczyni podczas okupacji; 01:03:47
  27. Działalność w AK; 01:06:14
  28. Rozkaz opuszczenia Grodna; 01:14:05
  29. Likwidacja getta i przybycie Lusi (Lei Rywkind); 01:16:09
  30. Wyjazd Lusi do Wilna; 01:19:35
  31. Łyżeczka podarowana przez Lusię; 01:21:15
  32. Historia wyprawienia kufra z łyżeczką od Lusi; 01:21:55
  33. Tajne nauczanie; 01:27:39
  34. Pomoc dla Żydów ze strony matki rozmówczyni; 01:29:39
  35. Pomoc Nelly Kilman i jej córce; 01:31:44
  36. Przyjazd do Warszawy; przyczyny ewakuacji z Grodna; 01:34:21
  37. Mieszkanie w Warszawie; 01:36:29
  38. Udział w powstaniu warszawskim; 01:37:22
  39. Ukrywanie się pod koniec powstania; 01:40:43
  40. Przewiezienie do Pruszkowa; przewiezienie pod Hamburg; 01:41:42
  41. Przewiezienie do Ravensbrück; 01:44:04
  42. Pani Kilman; 01:45:35
  43. Powojenne rozmowy o wojnie i okupacji; 01:47:48
  44. Łyżeczka podarowana przez Lusię; 01:48:51
  45. Kontakt z Lusią; 01:50:05
  46. List od Józefa Szwarza; 01:50:48
  47. Kontakt z synem Lusi; przyznanie tytułu Sprawiedliwej wśród Narodów Świata matce rozmówczyni; 01:51:42
  48. Spotkanie z synem Lusi i przekazanie mu łyżeczki; 01:55:39
  49. Znaczenie tytułu Sprawiedliwej dla dzieci i wnuków rozmówczyni; 01:57:25
  50. Losy rodziny Lusi; 01:58:16
  51. Wojenne losy Lusi po wyjeździe z Grodna; 01:59:40
  52. Wspomnienia o matce rozmówczyni; 02:00:50
  53. Dzieci rozmówczyni; 02:02:44
  54. Powojenne losy rozmówczyni; 02:04:27
  55. Medal Sprawiedliwej i zdjęcia z archiwum rozmówczyni; 02:07:04
  56. Wspomnienie o Lusi z czasów szkolnych; 02:12:22

Projekt dofinansowała Fundacja Konrada Adenauera

In order to properly print this page, please use dedicated print button.