Berlewi Henryk (20.10.1894 Warszawa – 02.08.1967 Paryż) – malarz, teoretyk i krytyk sztuki.

Henryk Berlewi urodził się w Warszawie, gdzie w latach 1904-1909 studiował w Szkole Sztuk Pięknych. Studia artystyczne kontynuował w Antwerpii i Paryżu, po czym ponownie w Warszawie, w Szkole Rysunkowej. W latach 1918-1919 blisko współpracował z awangardowymi pisarzami Anatolem Sternem i Aleksandrem Watem. Jednocześnie nawiązał ścisłe kontakty z artystami z żydowskiego awangardowego ugrupowania Jung Jidysz – Mojżeszem Brodersonem, Markiem Szwarcem i Jankielem Adlerem, aktywnie angażując się w ruch tworzenia nowej sztuki żydowskiej, łączącej elementy tradycji  z najnowszymi prądami artystycznymi.

Przełomowym momentem w kształtowaniu się jego osobowości artystycznej było spotkanie z rosyjskim artystą awangardowym El Lissitzkim, a poprzez niego – z supermatyzmem i konstruktywizmem. W 1922 r. wyjechał do Berlina, gdzie obracał się w kręgu twórców awangardy.  Pod wpływem tych doświadczeń, po powrocie do Warszawy w 1923 r. sformułował teorię mechanofaktury. Jej podstawową zasadą było odrzucenie iluzji przestrzennej na rzecz podkreślenia dwuwymiarowości płótna. W  1924 r. był jednym z inicjatorów utworzenia Grupy Kubistów, Konstruktywistów i Suprematystów „Blok”, wokół której skupili się artyści hołdujący abstrakcji, postulujący  powiązanie zagadnień artystycznych i społecznych. Berlewi, który już w czasach współpracy z awangardą żydowską interesował się nowoczesną typografią i projektowaniem graficznym, razem z poetami Stanisławem Bruczem i Aleksandrem Watem założył w Warszawie studio reklamowe „Reklama-Mechano”, wcielające w życie zasadę mechanofaktury. Projektował kioski reklamowe, okładki książek i scenografie teatralne.

W końcu lat 20. ponownie zainteresował się figuracją. W 1928 r. przeniósł się do Paryża, gdzie malował głównie portrety. Dopiero w 1957 r. powrócił do abstrakcji, a jego twórczość została uznana za zapowiedź op-artu. W 1958 r. odwiedził Polskę, w kolejnych latach miał wystawy w Łodzi i Warszawie. Zmarł w Paryżu.

Drukuj