This article is not available in selected language.

Kalisch Ludwig

Ludwig Kalisch - Personal data
Date of birth: 1814
Place of birth: Leszno
Date of death: 1882
Place of death: Paryż
Occupation: pisarz; filolog
Related towns: Berlin, Heidelberg, Monachium

Kalisch Ludwig, właśc. Loebel Kalischer (1814, Leszno 1882, Paryż) pisarz, filolog

Ludwig Kalisch urodził się w Lesznie w 1814 r. jako Loebel Kalischer. Był pisarzem, filologiem, studiował także medycynę. Pochodził z rabinackiej rodziny, został wychowany ortodoksyjnie. W latach 1818–1826 uczęszczał do żydowskiej szkoły w Lesznie, po czym opuścił miasto, mieszkając m.in. w Berlinie, Heidelbergu, Monachium. W Moguncji wydawał pismo „Narhalla”, na łamach którego prezentował swoje postępowe poglądy. Opowiadał się m.in. przeciwko polityce Prus, popierał emancypację środowisk żydowskich oraz ich zrównanie w prawach z innym obywatelami państwa. Brał udział w rewolucji marcowej w 1848 r. i współpracował z prowizorycznym rządem Palatynatu, za co zaocznie został skazany na karę śmierci w Zweibrücken w 1851 roku. Z tego powodu wyjechał do Francji, mieszkał w Paryżu, gdzie zmarł 03.03.1882 roku.

Jego literatura, na wskroś satyryczna, w dużej mierze była związana z bieżącą działalnością polityczną. Z tego względu nie zapisała się na trwałe w kulturze, poza nielicznymi wyjątkami. Najbardziej znaną lekturą Kalischa, która została wznowiona w 2004 r. i jest osiągalna na rynku księgarskim Niemiec, jest zbiór opowiadań Gebunden und Ungebunden z posłowiem Stefana Neuhausa[1.1].Także w Niemczech w różnych książkach ze zbiorami cytatów miłosnych można znaleźć słowa Kalischa: „Serce kobiety i twierdza są o tyle do siebie podobne, że poznaje się je dopiero po ich zdobyciu”. Poza tym nie jest to pisarz dobrze znany. W 2003 r. nakładem wydawnictwa Leinpfad Verlag w Ingelheim wydano biografię Kalischa pod tytułem Ludwig Kalisch – Karneval und Revolution, której autorem jest Anton Maria Keim[1.2].

Polskiej kulturze Ludwig Kalisch jest praktycznie obcy. Jego biogram znalazł się w Słowniku biograficznym Leszna autorstwa Dariusza Czwojdraka[1.3], bardzo krótkie fragmenty książki Bilder aus meiner Kanbenzeit w przekładzie Marcina Błaszkowskiego z krótkim wstępem Rafała Makowskiego zostały umieszczone w „Panoramie Leszczyńskiej”​ w numerze z 11.02.2010 roku. Poza tym inne fragmenty w przekładzie tego samego autora zostały wykorzystane przez Telewizję Leszno w dwuczęściowym programie Obrazki z lat chłopięcych Kalischa prowadzonym przez Martę Heinze oraz Dawida Jaworskiego i zrealizowanym przez Rafała Domagałę. Program emitowano w marcu 2010 roku.

Bilder aus meiner Knabenzeit (niem., Obrazki z moich chłopięcych lat) ukazały się w 1872 r. w Lipsku nakładem wydawnictwo Ernst Keil i nigdy później nie były wznawiane. Jest to literatura czerpiąca z tradycji romantyzmu ludowego, czyli romantyzmu zafascynowanego kulturą ludową. W powieści odnajdujemy nawiązania do podań, mitów, pieśni czy zwyczajów ludowych. Jednakże Bilder... nie są zaledwie pozycją późnego romantyzmu, o czym świadczą nawiązania do myśli Gottholma Ephraima Lessinga oraz Mosesa Mendelssohna. Autor wymienia zresztą to drugie nazwisko w ostatnim rozdziale książki. Kalisch wykorzystuje zatem elementy literatury romantycznej, by barwnie przedstawić życie żydowskiej gminy w Lesznie, jednakże ten aspekt zestawia z wizją postępu swojego narodu, który może się dokonać i który się dokonał w XIX w. w Prusach. Są zatem Bilder... powieścią kontrastu.

Utwór nie znalazł trwałego miejsca w literaturze europejskiej. Przyczyny należy upatrywać w dość prostej strukturze powieści oraz w nieskomplikowanym sposobie przedstawiania poglądów przez Kalischa. Ostatni rozdział, przytoczony w przekładzie w całości, nie jest interesujący ani dla literatury europejskiej, ani dla literatury regionalnej. Wprawdzie kwestia rozwoju judaizmu, nawet po powstaniu państwa Izrael, jest wciąż fascynująca – choćby dlatego, że większość Żydów mieszka poza tym państwem – to jednak ów rozdział nie wnosi nic nowego do rozważań na ten temat.

Bilder... są jednak pozycją bardzo interesującą ze względu na sposób przedstawienia przez Kalischa społeczności żydowskiej Leszna. Jest to swego rodzaju dziennik duchowości i obrzędowości żydowskiego Leszna z początków XIX wieku. Dzięki tej pozycji dzisiejszy czytelnik ma możliwość zapoznania się z aspektami historii, które nie zostały zapisane w kronikach, dokumentach urzędowych, administracyjnych czy annałach. Ten aspekt dzieła Kalischa wart jest poznania i spopularyzowania. Jak wspomniano, Kalisch był satyrykiem, jego lekki i barwny język powoduje, że Bilder... czyta się dość łatwo. W przekładzie na język polski powieść mogłaby wydatnie przyczynić się do wzrostu zainteresowania historią judaizmu w Lesznie, zarówno przez mieszkańców miasta, jak i turystów przybywających do niego.

Bibliografia:

  • Fragment tekstu Marcina Błaszkowskiego, Ludwig Kalisch – Bilder aus meiner Kanbenzeit (niem., Obrazki z moich lat chłopięcych), „Rocznik Leszczyński” 2010, nr 10.
Print
Footnotes
  • [1.1] Kalisch L., Gebunden und Ungebunden, Wehrhahn 2004.
  • [1.2] Keim A.M., Ludwig Kalisch – Karneval und Revolution, Ingelheim 2003.
  • [1.3] Czwojdrak D., Kalisch Ludwig, [w:] Słownik biograficzny Leszna, red. B. Głowinkowska, A. Konior, Leszno 2004.
In order to properly print this page, please use dedicated print button.