Pod koniec XIII w. Krzyżacy założyli zamek obronny na miejscu zniszczonej wcześniej pruskiej wsi Pazluk (Pazluch), należącej do plemienia Pogezanów. Wokół zamku powstała osada, w której osiedlili się sprowadzeni przez zakonników Holendrzy – stanowili oni forpocztę obszernej fali osadniczej „Olędrów”, przybywających na nasze ziemie aż do XIX wieku. W 1297 r. osada uzyskała prawa miejskie jako Hollandt; założycielem był mistrz krzyżacki Meinhardt z Kwerfurtu.

Ok. 1320 r. miasto obwarowano murami obronnymi z basztami. Podczas wojny trzynastoletniej (1454–1466) Pasłęk opowiedział się po stronie Polski, jednak na mocy pokoju toruńskiego pozostał w państwie krzyżackim. W 1520 r. zamek zniszczyły wojska polskie. Od 1525 r. miasto należało do Prus Książęcych, a od 1701 r. – do Prus. W 1627 r. okupowali je Szwedzi, a w 1656 r. na tutejszym zamku spotkali się król Karol Gustaw i elektor Fryderyk Wilhelm, którzy uzgadniali strategię poczynań przeciwko Rzeczypospolitej. W latach 1758–1762 miasto zajmowali Rosjanie.

Po władzą Prus miasto nazwano Preussisch Holland. Było jednym z głównych ośrodków regionu zwanego Oberland (Hockerland), co niekiedy przekłada się na polski jako Prusy Górne. W 1818 r. awansowało na stolicę powiatu. Rozwój przyniosła II połowa XIX wieku. Szczególny impuls dała budowa linii kolejowych, dających połączenie najpierw z Morągiem (1882), a następnie z Olsztynem i Elblągiem (1883). Dogodne połączenie komunikacyjne pozwoliło na rozwój niewielkiego przemysłu, a z czasem także życia kulturalnego. W 1898 r. Pasłęk stał się siedzibą Górnopruskiego Towarzystwa Historycznego (Oberländischer Geschichtsverein). W 1939 r. mieszkało tutaj 6343 osób.

Pod koniec zmagań II wojny światowej, w styczniu 1945 r., miasto zostało zdobyte przez wojska sowieckie. Podczas walk zniszczeniu uległo 80% zabudowy. Szkody te były wyjątkowo dotkliwe, bowiem jeszcze w okresie międzywojennym, właśnie ze względu na świetnie zachowaną starówkę, mury, kościoły i zamek, Pasłęk nosił miano „Rothenburga Prus Wschodnich” (od słynnego zabytkowego Rothenburg ob der Tauber w Bawarii).

Po włączeniu do Polski, ludność niemiecka została wysiedlona, a na jej miejsce osadzono polskich przesiedleńców z Kresów Wschodnich. W epoce PRL miasto otrzymało szereg inwestycji infrastukturalnych, dokonano także odbudowy tkanki miejskiej. W latach 60. XX w. dokonano częściowej rekonstrukcji zniszczonego podczas wojny zamku krzyżackiego, a także odbudowano ratusz.

Obecnie Pasłęk stanowi lokalny ośrodek gospodarczy i oświatowy, od 1999 r. przynależący do powiatu elbląskiego w województwie warmińsko-mazurskim.

Nota bibliograficzna

  • Conrad G., Preuss. Holland einst und jetzt. Festschrift zur Feier des sechshundertjährigen Bestehens der Stadt, Pr. Holland 1897.
  • Conrad G., Zur Geschichte des Oberlandes, Osterode – Mohrungen – Pr. Holland – Görlitz 1920.
  • Pasłęk – 700-lecie: ludzie, religia, historia, Pasłęk 1998.
  • Rodzewicz W., Pasłęk: spotkania z historią i legendą, Pasłęk 1996.
  • Rodzewicz W., Pasłęk: wędrówki po przeszłości, Pasłęk 1993.
Print