Pierwsi Żydzi zaczęli osiedlać się w Praszce w XVII wieku. Podlegali kahałowi w Działoszynie. W 1713 r. oskarżono tutejszych Żydów o mord rytualny. Z tego powodu kilku z nich ścięto, a pozostałych wygnano z miasta.

Kolejna fala osadników żydowskich przybyła w drugiej połowie XVIII wieku. W 1790 r. Żydzi posiadali w mieście 14 domów. W 1791 r. żyło tutaj już 127 Żydów (16,9% ogółu mieszkańców). Liczebność społeczności żydowskiej szybko rosła. W 1793 r. w Praszce żyło 281 Żydów (36,3% ogółu mieszkańców).

W 1800 r. w wyniku wojen liczba tutejszych Żydów zmalała do 250 osób, co stanowiło 25,6% ogółu mieszkańców. W 1823 r. powstała samodzielna gmina żydowska. Początkowo istniała drewniana synagoga, a w 1836 r. wybudowano murowaną bożnicę[1.1].

W latach 1832–1862 w Praszce obowiązywał zakaz osiedlania się Żydów ze względu na położenie miasta w strefie przygranicznej. W owym czasie wielu tutejszych Żydów trudniło się przemytem. W 1857 r. społeczność żydowska miasta liczyła 914 osób (50,5% ogółu mieszkańców).

W 1900 r. w Praszce żyło 1559 Żydów (44,9% ogółu mieszkańców). W 1905 r. Żyd Lajzerowicz przejął młyn i razem z Polakiem Wisławskim utworzył największy zakład przemysłowy w Praszce. Dawał on zatrudnienie licznym mieszkańcom miasta.

Podczas I wojny światowej, gdy w 1914 r. wojska niemieckie zajęły Praszkę, Żydzi otwarcie sympatyzowali z Niemcami.

W 1921 r. w mieście żyło 1663 Żydów (37% ogółu mieszkańców). W 1922 r. otworzono żydowską szkołę religijną (cheder). W mieście działały trzy żydowskie biblioteki oraz czytelnia. W 1926 r. żyło tu 1524 Żydów (35,1% ogółu mieszkańców).

W 1934 r. Organizacja Syjonistyczna zorganizowała kursy nauki języka hebrajskiego dla chętnych. W 1938 r. gmina posiadała synagogę, mykwę, rzeźnię rytualną, dom rabina ze szkołą, przytułek dla starców oraz cmentarz z domem przedpogrzebowym[1.2].

Wprowadzenie przez Niemców bojkotu ekonomicznego Polski uniemożliwiało Żydom prowadzenie normalnego handlu granicznego. Z tego powodu wielu Żydów decydowało się na emigrację. W 1938 r. w Praszce żyło 1016 Żydów (23,4% ogółu mieszkańców).

Spis przeprowadzony w grudniu 1939 r., już pod okupacją niemiecką, odnotował 872 Żydów mieszkających w Praszce (23,2% ogółu mieszkańców). Na wiosnę 1940 r. w Praszce utworzono Radę Żydowską (Judenrat), której przewodniczącym był Goldrat. W lipcu 1940 r. władze niemieckie nałożyły kontrybucję w wysokości 5 marek na każdego tutejszego Żyda. W dniu 14 lutego 1941 r. Niemcy utworzyli w Praszce getto, w którym umieścili ponad 1 tys. Żydów z całej okolicy. Getto było otoczone drutem kolczastym i obejmowało ulice: Ogrodową, Kościuszki i Senatorską. Więźniów żydowskich zatrudniano przy robotach przymusowych, m.in. przy budowie drogi do Szyszkowa i Wygiełdowa. Jako materiał budowlany służyły m.in. macewy.

W zimie 1941–1942 r. spędzono wszystkich Żydów do stodół przy ul. Polnej. 4 stycznia 1942 r. utworzono obóz pracy przymusowej dla Żydów pod wsią Przedmość (70 więźniów pracowało w kamieniołomach w Przedmościu). W styczniu 1942 r. powstał także drugi obóz pracy przymusowej dla Żydów. Był on zlokalizowany w pobliskiej wsi Sołtysy.

12 sierpnia 1942 r. Niemcy przeprowadzili likwidację getta w Praszce. Podczas akcji zabito 17 Żydów na terenie tutejszego cmentarza żydowskiego. Wszystkich pozostałych Żydów deportowano wówczas do getta w Wieluniu. Z kolei tam przeprowadzono selekcję – zdolnych do pracy przewieziono do getta w Łodzi, a pozostałych 23 sierpnia 1942 r. wywieziono do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.

Bibliografia

  • Nad górną Prosną. Monografia Praszki, red. T. Krzemiński, Łódź 1999.
  • Olejnik T., Zagłada ludności żydowskiej w powiecie wieluńskim w latach okupacji hitlerowskiej, „Rocznik Łódzki” 1980, t. 29.
  • Praszka, [w:] Encyclopaedia of Jewish Communities, Poland (Volume I). Lodz and its region, red. D. Dąbrowska, A. Wein, Jerusalem 1976, ss. 204–205.
  • Praszka, [w:] Encyclopedia of Jewish Life before and during the Holocaust, t. I, red. Sh. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 1022.
  • Szczerbik Z., Społeczność żydowska w życiu przedwojennej Praszki [online] http://cms.netkoncept.com/php/pobierz.php3?cms=cms_powol&id_zal=23&id_dok=202 [dostęp: 27.10.2014; niedostępne 10.06.2022].

 

Print
Fußnoten
  • [1.1] Goldberg J., Wein A., Księga kahału w Działoszynie z drugiej połowy XVIII wieku, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” 1965, nr 53, ss. 95–96.
  • [1.2] Archiwum Państwowe w Sieradzu, 108 Starostwo Powiatowe w Wieluniu, sygn. 1857.