Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Tarski (właśc. Tajtelbaum) Alfred

Alfred Tarski (właśc. Tajtelbaum) - persönliche Daten
Geburtsdatum: 14th Januar 1901
Geburtsort: Warszawa
Sterbedatum: 27th Oktober 1983
Ort des Todes: Berkeley
Beruf: matematyk; logik; filozof

Tarski (właśc. Tajtelbaum) Alfred (14.01.1901 Warszawa – 27.10.1983 Berkeley) – logik, matematyk i filozof.

Pochodził z rodziny żydowskiej. Jego prace zaważyły na rozwoju logiki w XX wieku. W latach 1918–1923 Tarski studiował matematykę i filozofię na Uniwersytecie Warszawskim (jego nauczycielami byli m.in.: Tadeusz Kotarbiński, Stanisław Leśniewski, Jan Łukasiewicz i Wacław Sierpiński). Doktoryzował się pod kierunkiem Leśniewskiego. W latach 1925–1939 nauczał w gimnazjum im. Stefana Żeromskiego w Warszawie. W końcu sierpnia 1939 r. wyjechał na kongres filozoficzny do USA i tam już pozostał. Od 1942 r. wykładał logikę i podstawy matematyki na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley (od 1945 r. profesor tamże). Tam też stworzył szkołę logiczną. Prezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Logiki Symbolicznej i Międzynarodowej Unii Historii i Filozofii Nauki.

Tarski studiował w czasie, gdy w Warszawie tworzyła się wielka szkoła logiczna (teorię mnogości oraz topologię i ich zastosowania w matematyce uznano za specjalność szkoły polskiej). Specjalizował się w logice i podstawach matematyki. Współpracując z Leśniewskim, uzyskał kilka ważnych wyników w prototetyce (systemy Leśniewskiego). W połowie lat 20. skoncentrował się na teorii mnogości. Wspólnie ze Stefanem Banachem uzyskał sławny wynik o paradoksalnym rozkładzie kuli, a także podał nową definicję zbioru skończonego. Pod koniec lat 20. pracował głównie nad podstawami metamatematyki; usystematyzował i ściśle określił wiele pojęć, m.in. systemu dedukcyjnego i konsekwencji logicznej; opracował też metodę eliminacji kwantyfikatorów, która następnie stała się jednym z podstawowych narzędzi badania własności systemów sformalizowanych. Stosując tę metodę, udowodnił, że elementarna arytmetyka liczb rzeczywistych i elementarna geometria są teoriami zupełnymi.

W 1933 r. Tarski opublikował swą najbardziej znaną pracę: Pojęcie prawdy w językach nauk dedukcyjnych, która przyniosła mu światową sławę. Była przełomowa w historii logiki i położyła podstawy pod teorię modeli, jeden z podstawowych działów logiki matematycznej. Tarski udowodnił twierdzenie o niedefiniowalności prawdy w bogatych systemach formalnych środkami tych systemów. W swej definicji prawdy świadomie nawiązał do idei Arystotelesa, podając matematyczną eksplikację klasycznego pojęcia prawdy. Od połowy lat 30. semantyczne idee Tarskiego zaczęły odgrywać pierwszoplanową rolę w logice i filozofii, przyczyniając się do ewolucji poglądów wielu filozofów, m.in. Kazimierza Ajdukiewicza, Rudolfa Carnapa i Karla Poppera. W latach 40. Tarski pracował głównie nad zastosowaniami topologii i algebry w logice oraz nad ogólną teorią rozstrzygalności. Mimo iż unikał wyraźnego deklarowania swych poglądów filozoficznych, sympatyzował z nominalizmem i empiryzmem, co nie zawsze było zgodne z infinitystycznymi metodami, które stosował w logice i podstawach matematyki.

Jego główne prace: Pojęcie prawdy w językach nauk dedukcyjnych (1933), Logic, Semantics, Metamathematics (1956), Collected Papers (1986), Dzieła logiczne (t. 1: Prawda, 1995; t. 2, Metamatematyka, 2001).

Bibliografia

Alfred Tarski and the Vienna Circle, red. J. Woleński, E. Köhler, Dordrecht 1999.

Jan Woleński

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.