Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Ziemiańska literatura

ziemiańska literatura – twórczość poetów i pisarzy, wywodzących się głównie ze średnio zamożnej szlachty, charakterystyczna zwłaszcza dla XVI i 1. poł. XVII w. Literatura ziemiańska wyrażała ideały moralne i wzorce osobowe stanu szlacheckiego, wpływając w istotny sposób na oblicze staropolskiej kultury i literatury. Najczęstszym bohaterem literackim tego okresu stał się szlachcic ziemianin, wiodący bezpieczne i dostatnie życie (dzięki warunkom polityczno-ekonomicznym). Pierwsze poetyckie pochwały żywota ziemiańskiego powstały w poł. XVI w. (anonimowa pieśń „Spokojny kąt komu Bóg dał i myśl spokojną...”). Inspiracji dla wyrażenia odczuć i przeżyć ziemianina szukano (zgodnie z ówczesnym obyczajem) w antyku, szczególnie w liryce Horacego (J. Kochanowski, A. Zbylitowski, D. Naborowski, Z. Morsztyn), rzadziej Wergiliusza (S. Słupski, W.S. Jeżowski). W prozie sugestywne obrazy wiejskiej szczęśliwości stworzył zwłaszcza M. Rej (Żywot człowieka poczciwego), nie zabrakło jednak także satyryczno-krytycznych wypowiedzi na temat ziemiańskiej obyczajowości (np. W. Potocki). Generalnie jednak twórcy staropolscy uważali życie ziemiańskie nie tylko za spokojne i dostatnie, ale także lepsze i godniejsze od innych (pozwalające zachować niezależność osobistą). Szeroko propagowane ideały ziemiańskie konfrontowano z kondycją innych stanów, zwłaszcza życiem dworskim, pełnym różnego rodzaju przymusów i zależności, wykazując daleko większą ich atrakcyjność (J. Gawiński, W. Kochowski), nawet dla ludzi z możnych rodów (Ł. Opaliński Coś nowego). Elementy ziemiańskie pojawiały się także w literaturze późniejszej, tworząc tradycję żywą jeszcze w XVIII, XIX, a nawet XX w.

Wybór literatury ziemiańskiej w antologii Staropolska poezja ziemiańska (1988, oprac. J.S. Gruchała, S. Grzeszczuk).

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.