Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Psalmów Księga

Psalmów Księga, hebr. Tehilim, w Septuagincie Psalmoi, w Wulgacie Volumen hymnorum, w Kodeksie Aleksandryjskim z V w. n.e. Psalterion – jedna z ksiąg Starego Testamentu, w Biblii hebrajskiej należąca do Pism, w Septuagincie do ksiąg mądrościowych, stanowiąca zbiór 150 różnorodnych pod względem lit. utworów o charakterze kultycznym (psalm), powstałych od X do II w. p.n.e., których autorstwo tradycja żyd. i chrześc. przypisuje królowi Dawidowi (Psałterz Dawida). Około II w. p.n.e. poszczególne utwory i istniejące już grupy utworów pochodzące od różnych autorów i z różnych kręgów (dworskiego, świątynnego, prorockiego, mądrościowego) zostały zebrane, poddane ostatecznej redakcji i połączone w jedną księgę, a ta z kolei, nawiązując do Pięcioksięgu Mojżesza, podzielona została na 5 części, zakończonych doksologiami: 1) 1-41; 2) 42-72; 3) 73-89; 4) 90-106; 5) 107-150. Na podstawie tytułów poszczególnych psalmów można wyróżnić te zbiory, które prawdopodobnie ukształtowały się jeszcze przed zebraniem wszystkich utworów w jednej księdze: 1) pierwszy zbiór modlitw Dawida (Ps 3-41), w którym przeważają lamentacje indywidualne; 2) drugi zbiór modlitw Dawida (Ps 51-65; 68-70 i 86); 3) zbiór synów Koracha (Ps 42; 44-49; 84-85; 87); 4. zbiór Asafa (Ps 50; 73-83); 5) trzeci zbiór modlitw Dawida (Ps 101; 103; 108-110; 122; 124; 133; 138-145); 6) psalmy królowania Jahwe (Ps 92-99), zawierające formułę „JHWH panuje”; 7) psalmy pielgrzymie (Ps 120-134); 8) psalmy allelujatyczne (Ps 104-107; 111-117; 135-136; 146-150), zawierające formułę „Chwalcie Pana”. Geneza poszczególnych utworów nie jest znana. Wiele z nich powstało prawdopodobnie jako modlitwy prywatne, inne jako utwory okolicznościowe, upamiętniające jakieś wydarzenie lub uroczystość, jeszcze inne od początku miały przeznaczenie liturgiczne, ale cały zbiór był przekazywany poprzez liturgię i jego formowanie przebiegało równolegle z rozwojem życia liturgicznego Izraela. W nowej sytuacji polit.-rel., zwł. po niewoli babilońskiej, starsze psalmy były poddawane aktualizacji i reinterpretacji (tzw. relektura psalmów). Psalmy wykorzystywano w liturgii świątynnej, a zwł. synagogalnej (jako śpiew, często z towarzyszeniem instrumentu strunowego). Praktykę tę przejęło również chrześcijaństwo, które tekst psalmów wykorzystało we własnych obrzędach i formach nawiązujących do wcześniejszych liturgii, gł. jako psalmodie, śpiew responsoryjny i antyfonalny. Uważa się, że treść teol. psalmów jest syntezą teologii całego Starego Testamentu. Znajdują się tam elementy typowe dla Tory   przywiązanie do Przymierza z Bogiem i Prawa, dla ksiąg hist.   ukazywanie dziejów Izraela, władcy jako pomazańca Boga, dla ksiąg prorockich   oczekiwanie chwalebnej przyszłości, także wydarzeń mesjańskich, postulaty sprawiedliwości, czystości kultu i wierności Bogu, dla tradycji mądrościowej   przeznaczenie człowieka, zasady moralnego postępowania, problem cierpienia; głównie jednak, ze względu na modlitewny charakter utworów, akcentowana jest refleksja na temat spotkania z Bogiem. Dlatego K.P. ma charakter teocentryczny: Bóg ukazany jest jako Pan Przymierza, wierny i łaskawy, wszechmocny, wszechobecny (choć często jako siedziba Boga wspominana jest góra Syjon) i sprawiedliwy, stworzyciel świata, udzielający życia wszelkiemu stworzeniu, panujący nad światem i ingerujący w jego dzieje, Król i Zbawca. Psalmy należą też do najczęściej przytaczanych w Nowym Testamencie tekstów starotestamentowych; występują zarówno jako cytaty bezpośrednie, jak i pośrednie, w Ewangeliach odnoszą się przede wszystkim do osoby Jezusa   jako słowa jego modlitw, jako teksty potwierdzające jego godność mesjańską, jako charakterystyczny element opisu męki i jako teksty mówiące o jego chwale. W związku z tym chrześcijaństwo dokonało chrystologicznej i chrystocentrycznej reinterpretacji psalmów. Tekst K.P. był wielokrotnie tłumaczony i różnie przy tym dzielony. W Septuagincie połączone zostały Psalm 9 i 10 (= Ps 9) oraz Psalm 114 i 115 (= Ps 113), natomiast Psalm 116 został podzielony na Psalm 114 i 115, a Psalm 147 na Psalm 146 i 147, został też dodany Psalm 151 opisujący walkę Dawida z Goliatem, będący prawdopodobnie tłumaczeniem 2 hebrajskich psalmów apokryficznych. Podział Septuaginty, bez dodatku, przejęła Wulgata. Z kolei w syryjskim tłumaczeniu Starego Testamentu, Peszitcie, znajduje się 155 psalmów, w Kumran zaś odkryto hebrajski oryginał 154 utworów (151 psalmów znanych z Septuaginty i 3 syryjskie psalmy apokryficzne). Do innych znanych i wykorzystywanych w liturgii i poza liturgią przekładów Psałterza należą: Psalterium Romanum, Psalterium Gallicanum i Psalterium iuxta Hebraeos Hieronima (przekł. T. Bezy), Psałterz genewski, a z tłumaczeń pol.: Psałterz floriański, Psałterz puławski, Psałterz Dawidów M. Reja, Psałterz Jakuba Lubelczyka, poet. parafraza J. Kochanowskiego, F. Karpińskiego, L. Staffa czy Cz. Miłosza. Tekst Psałterza bywał też wielokrotnie umuzyczniany i wykorzystywany w takich gatunkach i formach muz. jak: chorał gregoriański, chorał protest., falsobordone, Kantionalsatz, madrigale spirituale, motet, kantata, różnego rodzaju pieśni.

W. Rosłon, Zammeru maskil. Filologiczny komentarz do Księgi Psalmów ze słownikiem hebrajsko-polskim i łacińskim oraz konkordancją i zarysem reguł gramatycznych, Warszawa 1985

A. Struś, Śpiewajcie nam pieśni Syjonu, [w:] Pieśni Izraela, Warszawa 1988, <<Wprowadzenie w Myśl i Wezwanie Ksiąg Biblijnych>>, t. 7.

S. Łach, J. Łach, Księga Psalmów. Wstęp, przekład z oryginału, komentarz, ekskursy, Poznań 1990, <<Pismo Święte Starego Testamentu>> t. 7 cz. 2.

T. Brzegowy, Psalmy i inne pisma, Tarnów 1997.

H. Gunkel, Die Psalmen ubersetzt und erklart, Gottingen 1968.

H.J. Kraus, Psalmen, Neukirchen-Vluyn 1979, <<Biblischer Kommentar. Altes Testament>> Bd. 15 Tl. 1–3.

Kalina Wojciechowska

© Treść hasła pochodzi z serwisów wiedzowych PWN; zobacz sam: Encyklopedia PWN, Słowniki języka polskiego i Słowniki obcojęzyczne.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.