Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Przemyt

przemyt, kontrabanda, szmugiel  przestępstwo polegające na uchylaniu się od kontroli celnej przy przeprowadzaniu przez granicę państwa (przywozie lub wywozie) ludzi, zwierząt, towarów; p. uszczupla dochody skarbowe państwa, zagraża rodzimej produkcji, może też stanowić groźbę dla zdrowia i bezpieczeństwa ludności; w państwach o niedemokr. systemach władzy p. obejmuje również zakazaną literaturę. W ubogich rejonach nadgranicznych p. bywa istotnym źródłem dochodów miejscowej ludności, organizowany zaś na wielką skalę (od 2. poł. XX w. coraz częściej w ramach przestępczości zorganizowanej) przynosi ogromne zyski. Wszystkie państwa zwalczają przede wszystkim p. środków odurzających, materiałów radioaktywnych, niebezpiecznych odpadów, broni; różnego rodzaju przestępstwa p. podlegają w Polsce karom przewidzianym w Kodeksie karnym, Kodeksie karnym skarbowym, w zależności od przedmiotu p. są też zabronione w ustawach pozakodeksowych, np. ustawach z 1997 (o przeciwdziałaniu narkomanii, o odpadach, o ochronie zwierząt).

Historia. P. pojawił się w średniowieczu, wraz z wprowadzeniem przywilejów handl. miast, zwł. prawa składu, i z ustanowieniem komór celnych; kupcy niekiedy naruszali przymus drogowy, przewożąc towary bocznymi drogami w celu ominięcia komór celnych lub miast mających prawo składu. W czasach nowożytnych p. przez granice sprzyjały zwł. tendencje protekcjonistyczne w polityce gosp., oraz wojny, a od XX w. limity migracyjne. Szczególnie silnie rozwinął się p. do Anglii po wprowadzeniu 1651 Aktu nawigacyjnego; na pocz. XIX w. nasilenie p. w Europie przyniosła napoleońska blokada kontynentalna; w XIX w., wraz z ustanowieniem stałej ochrony granic państwa i likwidacją opłat wewn. i handl. przywilejów, p. na ogół sprowadzał się do nielegalnego przewożenia towarów przez granice; w USA dokonywano masowego p. alkoholu w okresie prohibicji 1920–33; p. ludzi sprzyjało niewolnictwo Murzynów; liczna nielegalna imigracja (p. osób, niekiedy całych rodzin) do wielu krajów dokonywała się podczas I wojny świat. i po niej, istnieje także współcześnie, gł. z biednych krajów, w poszukiwaniu lepszych warunków egzystencji. W XIX–XX w. do najczęściej przemycanych towarów należały papierosy (tytoń) i alkohol, obecnie także narkotyki, broń, towary luksusowe, skradzione dzieła sztuki i samochody, wyroby elektron., programy i płyty kompaktowe; szczególne miejsce zajmuje handel żywym towarem — kobietami przemycanymi do domów publ., a także dziećmi.

Na ziemiach pol. w XIX w. p. przez granice rozdzielające terytoria zaborów sprzyjały rodzinne oraz sąsiedzkie kontakty ludzi mieszkających po obu stronach granicy; istniał także p. zakazanej literatury, zwł. do zaboru ros. z ziem sąsiednich (gdzie restrykcje cenzury były mniej dotkliwe). W okresie I i II wojny świat. rozwinął się szmugiel wewn., który wystąpił ze szczególną siłą podczas okupacji niem. 1939–45. W GG szmuglowano żywność ze wsi do głodujących miast i znajdujących się w tragicznej sytuacji aprowizacyjnej żyd. gett; między GG a ziemiami włączonymi do Rzeszy wymieniano nielegalnie żywność na artykuły przem.; niem. władze okupacyjne organizowały obławy (tzw. łapanki) na szmuglerów, zwł. w pociągach, na dworcach i targowiskach, a schwytanym groziły surowe kary, do kary śmierci. W PRL p. w znacznym stopniu były podporządkowane zagraniczne wyjazdy turystyczne, zwł. do krajów socjalist.; po 1989 w Polsce wystąpił p. na dużą skalę, np. papierosów i alkoholu, oraz p. uprawiany przez tzw. mrówki — osoby przenoszące przez granice z dużą częstotliwością małe partie towarów.

© Treść hasła pochodzi z serwisów wiedzowych PWN; zobacz sam: Encyklopedia PWN, Słowniki języka polskiego i Słowniki obcojęzyczne.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.