Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Przemieszczenia ludności na ziemiach polskich 1939–1950

przemieszczenia ludności związane z przebiegiem działań wojennych, skutkami polityki ludnościowej państw okupacyjnych oraz decyzji mocarstw alianckich w sprawie powojennego ładu w Europie, podjętych na konferencji jałtańskiej i konferencji poczdamskiej, a także decyzjami władz polskich.

Zapoczątkowane podczas kampanii wrześniowej 1939 ewakuacją instytucji państwa pol. i żywiołową ucieczką ludności cyw. przed wojskami niem.; w końcowym okresie działań wojennych (po agresji sowieckiej 17 IX) władze państw. RP, oddziały WP i grupy ludności przeszły do Rumunii, na Węgry, Litwę i Łotwę (łącznie ok. 150 tys. osób); później część (50 tys.) przedostała się do Francji i na Bliski Wschód, uczestniczyła w rekonstrukcji władz RP i formowaniu WP we Francji, a po jej upadku — w W. Brytanii; z okupowanego kraju stopniowo, gł. przez Słowację i Węgry, przedostało się do Francji i W. Brytanii kilkanaście tys. osób.

W Polsce władze okupacyjne (okupacja sowiecka ziem polskich 1939–41, okupacja niemiecka ziem polskich 1939–45) przeprowadzały przymusowe przemieszczenia ludności (deportacja), m.in. wysiedlenia z obszarów włączonych do III Rzeszy i z niektórych terenów GG (Zamojszczyzna), przesiedlenia w głąb państw okupacyjnych do pracy przymusowej, wywóz do więzień i obozów, przewożenie jeńców wojennych i kierowanie do pracy przymusowej, rabunek i wywóz dzieci w celu germanizacji, wysiedlenie ocalałej ludności Warszawy po powstaniu warsz. 1944 (łącznie ponad 6 mln osób); do Wehrmachtu i Armii Czerwonej wcielono ok. 0,5 mln obywateli państwa polskiego. W 1943–44 terror UPA na terenach na zachód od linii Curzona i walki frontowe spowodowały żywiołową ucieczkę ludności pol. (ok. 300 tys. osób). W końcowym okresie wojny w wyniku ewakuacji (ucieczki przed Armią Czerwoną) Prusy, Pomorze i Śląsk opuściło ok. 4 mln Niemców (wypędzeni). Z Polski w nowych granicach do 1948 deportowano do sowieckiej i bryt. strefy okupacyjnej Niemiec pozostałą ludność niem. (prawie 4 mln osób).

Po zakończeniu II wojny świat. poza Polską znalazło się ponad 5 mln osób; ostatecznie nie powróciło do kraju ok. 0,5 mln. Do 1950 z zach. stref okupacyjnych Niemiec oraz z Francji, Belgii, W. Brytanii, Włoch do kraju repatriowało się ok. 2 mln byłych więźniów, jeńców wojennych, robotników przymusowych, żołnierzy PSZ na Zachodzie i Wehrmachtu. W wyniku wymiany ludności z Polski do ZSRR, 1944–48 wysiedlono Ukraińców i Białorusinów (ok. 0,5 mln), a do kraju wraz z wojskiem (w tym w Armii Czerwonej) i w ramach tzw. repatriacji przybyło ponad 1,5 mln Polaków i Żydów, gł. z terenów państwa pol. włączonych 1939 do ZSRR. Na tzw. ziemiach odzyskanych osiedliła się większość Polaków z ZSRR, reemigrantów z Francji, Niemiec, Belgii, Jugosławii i Rumunii (ok. 200 tys.) oraz ludność z ziem starych (ok. 3 mln), a 1947 przymusowo władze pol. przesiedliły na nie Ukraińców, Łemków i Bojków („Wisła”); akcją osiedleńczą kierował Państw. Urząd Repatriacyjny (PUR). Do 1950 Polskę opuściło kilkaset tys. osób, w tym ponad 100 tys. Żydów, w większości przybyłych wcześniej z ZSRR. W prawie całkowicie zniszczonej Warszawie 1945–46 ponownie zamieszkało ok. 0,5 mln, a ze wsi do miast przeniosło się ponad 1,5 mln osób. Ogółem 1939–50 na ziemiach pol. (uwzględniając zmiany granic RP) i z Polski do innych krajów przemieściło się 15–20 mln osób (część kilkakrotnie).

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.