Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Prusy Królewskie

kraina hist. obejmująca średniow. Pomorze Gdańskie i ziemię chełmińską; na prośbę jej mieszkańców inkorporowana 1454 do Korony przez Kazimierza IV Jagiellończyka, co wywołało wojnę trzynastoletnią z zakonem krzyżackim, zakończoną 1466 pokojem toruńskim, na mocy którego ostatecznie do Polski przyłączono: Pomorze Gdańskie i ziemię chełmińską oraz rejony Malborka i Elbląga (do P.K. w ścisłym sensie nie zaliczono zdobytej wtedy Warmii, która podlegała miejscowym biskupom; warmińskie dominium). P.K. dzieliły się na woj.: pomor., chełmińskie i malborskie; początkowo miały autonomię, rządziła rada (stany prus.) podległa królowi pol., którego reprezentował gubernator mianowany spośród możnowładców prus.; w radzie dużą rolę odgrywały miasta, zwł. najbogatsze (Gdańsk, Elbląg, Toruń); P.K. miały odrębną monetę i skarb. Na sejmie lubelskim 1569 zniesiono autonomię, dokonując unii realnej P.K. z Koroną; rozpoczęła się integracja polit. i gosp.-społ. tych ziem z Rzeczpospolitą; do sejmu weszli senatorowie i posłowie z P.K., a rada prus. przekształciła się w sejmik generalny; Gdańsk, będący największym miastem w Polsce XVI–XVII w., zachował swoistą autonomię. Była to najbogatsza kraina w Rzeczypospolitej, czerpiąca zyski gł. z handlu lądowego i mor. (szczyt rozwoju gosp. na pocz. XVII w.); jej szczególna pozycja wiązała się też z protest. charakterem miast i z odrębną, wysoką kulturą mieszczańską. Ziemie lęborska i bytowska, które od 1455 były jako lenno Polski we władaniu książąt zachodniopomor., 1637, po ich wymarciu, zostały wcielone do P.K.; 1657 oddano je w lenno elektorowi brandenburskiemu. Polska utraciła P.K. w I rozbiorze 1772, Gdańsk i Toruń — w II rozbiorze 1793 (Prusy Zachodnie). Od 1919 większa część, a od 1945 całość dawnych P.K. ponownie znalazła się w granicach Polski.

J. Małłek Dwie części Prus, Olsztyn 1987.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.