Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Propinacja

propinacja [łac.] – w Polsce XVI–XIX w. wyłączne prawo pana dóbr ziemskich do produkcji i sprzedaży trunków (zwł. piwa i gorzałki) poddanym chłopom zamieszkującym te dobra, także obowiązek kupowania przez nich trunków w dworskiej karczmie; niekiedy określano ilość napojów alkoholowych, które musiał nabyć każdy poddany; chłopi nie przestrzegający obowiązku p. podlegali surowym karom cielesnym i pieniężnym; p., powsz. szczególnie XVII–XVIII w., przynosiła znaczne dochody, zwł. w czasie trudności gosp. tego okresu i zmniejszenia się możliwości zbytu folwarcznego zboża (niekiedy przewyższały one nawet dochody uzyskiwane z innych działów gospodarki folwarku); system p. stanowił oprócz pańszczyzny najcięższą powinność chłopów; w XVIII w. powsz. stała się dzierżawa p., długoterminowa — zwł. przez sołtysów, wójtów i karczmarzy, krótkoterminowa — gł. przez Żydów; formalnie p. została zniesiona w zaborze prus. 1845, w Galicji 1889, w zaborze ros. 1898, jednak na niektórych terenach utrzymała się do pocz. XX w.

M. Bobrzyński Prawo propinacji w dawnej Polsce, w: Szkice i studia historyczne, t. 2, Kraków 1922;

H. Rożenowa Produkcja wódki i sprawa pijaństwa w Królestwie Polskim 1815–1863, Warszawa 1961;

M. Szczepaniak Karczma, wieś, dwór. Rola propinacji na wsi wielkopolskiej od połowy XVII do schyłku XVIII wieku, Warszawa 1977.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.