Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego

(PKWN), tymczasowy organ władzy, pełniący funkcję rządu na wyzwolonych spod okupacji niem. ziemiach pol., powołany 20 VII 1944 w Moskwie; gł. rolę w jego utworzeniu odegrali czł. Centralnego Biura Komunistów Polski w ZSRR; ostateczną decyzję o powołaniu, składzie osobowym i nazwie PKWN podjął J. Stalin. PKWN objął ograniczoną władzę (jej zakres wyznaczały władze sow.) na terenach Polski wyzwolonych spod okupacji niem., położonych między frontem sow.-niem. a linią Curzona; w porozumieniu z ZSRR (datowanym 27 VII) PKWN uznał tę linię za granicę wsch. państwa pol.; 26 VII PKWN został oficjalnie uznany przez ZSRR i zawarł porozumienie, w którym uznał, że wódz nacz. Armii Czerwonej w sprawach dotyczących prowadzenia operacji wojennych sprawuje najwyższą władzę na terytorium Polski, a ludność podlega jurysdykcji sow. sądów wojennych (legalizowało aresztowania i wywożenie do ZSRR żołnierzy AK, procesy polit., m.in. proces szesnastu); przewodn. PKWN: E. Osóbka-Morawski (jednocześnie kierownik resortu spraw zagr., od 9 X również resortu rolnictwa i reform rolnych). 27 VII czł. PKWN przyjechali do Chełma, a od 1 VIII siedzibą PKWN był Lublin; PKWN ogłosił manifest (oprac. 20–21 VII w Moskwie, datowany 22 VII, z Chełmem jako miejscem ogłoszenia) oraz dekrety KRN dotyczące: powołania PKWN przez KRN, objęcia zwierzchnictwa nad ZPP i Armią Pol. w ZSRR oraz jej połączenia z AL w WP (oprac. 21–22 VII w Moskwie, datowane 21 VII, z Warszawą jako miejscem ogłoszenia); w manifeście PKWN wzywał Polaków do walki z Niemcami wspólnie z Armią Czerwoną, określił KRN jako najwyższy organ władzy państw., uznawał rząd RP na uchodźstwie za samozwańczy i nielegalny, głosił, że PKWN jest legalną tymczasową władzą wykonawczą w okresie odbudowy państwa pol. i opiera swą działalność na Konstytucji marcowej z 1921, zapowiadał m.in. zwrot zrabowanej przez Niemców własności prawowitym właścicielom, przejęcie poniem. własności w przemyśle, handlu i rolnictwie, reformę rolną bez odszkodowania, zniesienie kontyngentów, odbudowę pol. administracji i instytucji społ., przywrócenie swobód demokratycznych. PKWN zorganizował własną administrację, resort bezpieczeństwa publ., rozbudował wojsko; zwalczał instytucje Pol. Państwa Podziemnego; wydał dekrety: O wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną i jeńcami oraz dla zdrajców Narodu Polskiego (31 VIII), O przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa (16 XI), oraz Kodeks karny WP (23 IX); na ich podstawie represjonował żołnierzy AK i in. organizacji konspiracyjnych; przeprowadzał reformę rolną (dekret z 6 IX) oraz wymianę ludności z republikami ZSRR wg kryteriów nar. (umowy z Ukrainą i Białorusią z 9 IX oraz Litwą z 22 IX); wprowadził własną walutę; organ prasowy: „Rzeczpospolita”; 31 XII 1944 PKWN został przemianowany na Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej.

 

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.