Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Polak-katolik

stereotyp hist.; proces utożsamienia katolicyzmu z polskością dokonywał się od XVII w. (idea Polski jako przedmurza chrześcijaństwa); polit. znaczenie stereotypu datuje się od powstania listopadowego 1830–31 i późniejszej emigracji, gdzie doszło do rel. ożywienia wśród wychodźców. W 1842 założono Zgromadzenie Zmartwychwstania Pańskiego, którego przywódcy (H. Kajsiewicz, P. Semenenko) stworzyli historiozoficzną wizję narodu pol. jako katol. narodu Chrystusowej ofiary; w konsekwencji nie-katolikom odmówiono tytułu patriotów pol.; na przeł. XIX i XX w. wraz z narodzinami współcz. nacjonalizmu doszło do zaostrzenia tego stanowiska. We wczesnej ideologii narodowców („Przegląd Wszechpolski”) religia katol. była traktowana instrumentalnie, jako jedno z narzędzi służących sprawie nar.; na pocz. XX w. nastąpiło wyraźne przesunięcie akcentów; w pracy Kościół, naród, państwo (1927) R. Dmowski postawił znak równości pomiędzy państwem katol. i Polską, katolicyzmem i polskością; w okresie międzywojennym identyfikację tę można odnaleźć w programach ND i ChD. P.-k. stał się też hasłem uproszczonego katolicyzmu, adresowanego do przeciętnego odbiorcy (dziennik „Polak-Katolik” 1906–39); wywodzono z tego zalecenie walki z mniejszościami nar., zwł. Żydami. Po 1945 stereotyp katol. Polski zyskał nową treść jako przedmurza Europy przed zalewem komunizmu; akcenty te można było dostrzec na emigracji, podczas obchodów milenijnych 1966.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.