Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Płóciennictwo

płóciennictwo – rzemiosło i dział przemysłu włókienniczego, wytwarzające tkaniny z włókien lnu, konopii, juty i bawełny; p. dzieli się na 2 podstawowe działy: przędzalnictwo i tkactwo. O płótnach lnianych napotykamy wzmianki już u staroż. Egipcjan i Greków, a najstarsze wykopaliska tkanin bawełnianych pochodzą z Indii z ok. 3000 p.n.e. Na ziemiach pol. lniane płótno tkano już w neolicie, konopne w pierwszych wiekach n.e., bawełn. zaś (z surowców importowanych) od XIV w. Do końca XVIII w. dominowały w p. len i konopie; przygotowaniem przędzy zajmowała się zwł. ludność wiejska, stosując proste narzędzia — wrzeciono ręczne i kołowrotek; w XII i XIII w. obok p. domowego (wiejskiego) rozwinęło się p. cechowe w miastach; pojawiły się specjalizacje: barchanników, drelicharzy, poszewników, sietników, szpularzy, żaglowników; upowszechniły się blechy do bielenia i apretury lepszych gatunków płócien. Od średniowiecza po XVIII w. duże rozmiary i wysoki poziom osiągnęło p. na ziemiach pol., zwł. w Małopolsce (cechy płóciennicze także na wsi, np. w Albigowej i Markowej) i Gdańsku (w XVII w. kilkuset mistrzów płócienniczych, pierwsze manufaktury); szczególnie jednak rozwinęło się na Śląsku, skąd płótna rozchodziły się po całej Europie, docierając nawet do Ameryki i Afryki.

W końcu XVIII w. nastąpił w W. Brytanii rozwój p. fabrycznego, z szerokim zastosowaniem bawełny jako surowca, która zaczęła wypierać jednocześnie len i konopie; od pocz. XIX w. w W. Brytanii i Francji zaczęto stosować mech. wrzeciona i krosna również do wyrobu płócien lnianych, wykorzystano m.in. wynalazki F. Girarda (metoda przędzenia lnu na mokro); zastosowanie napędu parowego do warsztatów tkackich i przędzalni oraz ulepszenia w apreturze wyrobów przyspieszyły rozwój p. oraz podniosły znacznie jakość płócien. Od poł. XIX w. w Królestwie Pol. postępował intensywny rozwój p. fabrycznego (dominowały wyroby bawełn.); gł. ośrodki stanowiły Łódź i Zawiercie; w produkcji płótna lnianego dominowały zakłady w Żyrardowie, najwięcej płótna jutowego i konopnego wytwarzano w kilku firmach Częstochowy; od lat 80. XIX w. rozpoczął się stopniowy upadek lnianego i konopnego p. wiejskiego, jednak jeszcze w poł. XX w. w wielu gospodarstwach chłopskich wykonywano takie płótna na własny użytek.

K. Bajer Przemysł włókienniczy na ziemiach polskich od początku XIX w. do 1939 r. Zarys ekonomiczno-historyczny, Łódź 1958;

Zarys historii włókiennictwa na ziemiach polskich do końca XVIII wieku, red. J. Kamińska, I. Turnau, Wrocław 1966;

W. Puś Rozwój przemysłu w Królestwie Polskim, Łódź 1997.

Jarosław Kita

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.