Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Plebiscyt na Warmii, Mazurach i Powiślu 11.07.1920

plebiscyt na Warmii, Mazurach i Powiślu 11.07.1920 – głosowanie ludności Warmii, Mazur i Powiśla w celu wypowiedzenia się w sprawie przynależności państw. tego terytorium do Polski lub Niemiec, wyznaczone 1919 w wersalskim traktacie pokojowym. Roszczenia pol. opierały się na kryteriach etnicznych i hist. (ponad 70% ludności zamieszkującej pd. część Prus Wsch. posługiwała się językiem pol.); nad porządkiem przygotowań czuwały 2 komisje alianckie — w Olsztynie i Kwidzynie; miały one gwarantować równouprawnienie obu stron, ale pozostawiły na tym terenie prus. aparat państw. i policję, nie ograniczały niem. akcji plebiscytowej (kierowana przez komisarza rządu Rzeszy A. Winniga oraz komisarza Rzeszy i Prus ds. plebiscytu W. van Gayla) ani stosowania terroru zbiorowego i indywidualnego wobec ludności pol. (m.in. zabójstwo działacza mazurskiego B. Linki dokonane przez niem. bojówki); Niemcy lansowali, popularną również wśród Mazurów, koncepcję utworzenia odrębnego państwa wschodnioprus. (Ostpreussen).

Kierownictwo akcją pol. sprawowali konsulowie pol. w Olsztynie (Z. Lewandowski, następnie H. Korybut Woroniecki) i w Kwidzynie (S. Sierakowski), komisarz rządu pol. ds. plebiscytu (J. Andrycz, następnie A. Baupré) oraz Mazurski Komitet Plebiscytowy (przewodn. J. Bursche) i Warmiński Komitet Plebiscytowy (przewodn. K. Donimirski, następnie A. Ludwiczak), a także Mazurski Związek Ludowy; działalność propagandową prowadziła miejscowa prasa pol.: „Gazeta Olsztyńska”, „Gazeta Polska” (Kwidzyn), „Mazur” (Szczytno).

Plebiscytem objęto na Warmii 2 pow. — olszt. i reszelski; na Mazurach 8 — ostródzki, niborski, szczycieński, jańsborski (później piski), ełcki, olecki, lecki (giżycki), żądzborski (mrągowski); na Powiślu 4 — suski, kwidzyński, sztumski, malborski. W okręgu olszt. za Polską padło — 7980 głosów (2,2%), za Ostpreussen — 363 209; w okręgu kwidzyńskim za Polską 7947 głosów, za Ostpreussen — 96 894; najwięcej głosów pol. oddano w pow. sztumskim (19,7) i olszt. (13,47); ogółem na obszarze okręgu olszt. za przynależnością do Niemiec opowiedziało się ok. 98% osób, na okręgu kwidzyńskim — ok. 92%. Na niepomyślny dla Polski wynik głosowania miała wpływ proniem. postawa komisji alianckich, terror i propaganda niem., ściągnięcie przez Niemców na tereny plebiscytowe ok. 150–200 tys. emigrantów, którzy wzięli udział w głosowaniu, niski poziom świadomości nar. pol. mieszkańców terenów plebiscytowych i małe nim zainteresowanie rządu pol., słabość i błędy organiz. i propagandowe akcji pol., a także fakt, iż plebiscyt przypadł na okres wielkiej ofensywy wojsk sowieckich podczas wojny pol.-bolszewickiej 1919–21. Konferencja Ambasadorów przyznała Polsce na obszarze mazurskim 3 gminy, a w okręgu kwidzyńskim — 5; granica między Polską a Niemcami biegła odtąd wzdłuż Wisły po jej wsch. brzegu.

W. Wrzesiński Plebiscyty na Warmii, Mazurach oraz na Powiślu w 1920 roku, Olsztyn 1974;

H. Batowski Zachód wobec granic Polski 1920–40, Łódź 1995.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.