Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Plebiscyt na Górnym Śląsku 20.03.1921

plebiscyt na Górnym Śląsku 20.03.1921 – głosowanie ludności Górnego Śląska, w celu wypowiedzenia się w sprawie przynależności państw. tego terytorium do Polski lub Niemiec; obejmował tereny sporne między Polską a Niemcami, wyznaczone 1919 w wersalskim traktacie pokojowym — hist. ziemie pol. podległe w ciągu paru wieków niem. ekspansji i germanizacji. Przeprowadzony w warunkach przewagi niem. (administracja cyw. szczebla powiat. i policja w rękach władz i organizacji niem.); nad jego przebiegiem czuwała Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa na Górnym Śląsku, powołana przez Radę Najwyższą mocarstw zach., dysponująca własną siłą zbrojną; akcją plebiscytową kierował Polski Komisariat Plebiscytowy w Bytomiu i niem. Plebiszitkommissariat für Deutschland w Katowicach; poprzedzony 2 powstaniami ludności pol. (powstania śląskie), działalnością Centr. Komisariatu Plebiscytowego w Warszawie oraz innych organów państw. i stowarzyszeń społ.; od VIII 1920 (po wybuchu II powstania śląskiego) działała niem. policja (Sicherheitpolizei, Sipo), wkrótce rozwiązana przez Międzysojuszniczą Komisję i zastąpiona pol.-niem. Policją Plebiscytową. Głosowało (w 22 okręgach-powiatach) ponad 1186 tys. wyborców, ok. 10% głosujących urodzonych na obszarze plebiscytowym dowieziono z Niemiec; za Polską oddano 479 414 (40,4%) głosów, za Niemcami — 706 820 (59,6%); o przewadze niem. zdecydował terror administracji i bojówek niem., antypol. propaganda oraz włączenie do obszaru plebiscytowego powiatów, o które się Polska nie ubiegała: głubczyckiego (0,6% głosów za Polską), prudnickiego (16,7%) i kluczborskiego (6,5%). Bez tych powiatów, za powrotem w granice Polski opowiedziało się 462 970 osób spośród ludności stałej (51,6%), za Niemcami 435 685 (48,4%); w 682 gminach za Polską (56%), w 536 za Niemcami (44%); w miastach przeważająca liczba głosów padła na Niemcy. Dążenia niem. administracji i części Międzysojuszniczej Komisji (zwł. przedstawiciela W. Brytanii), by obszar plebiscytowy (z wyjątkiem pow. pszczyńskiego i rybnickiego) włączyć do Niemiec, spowodowały wybuch III powstania śląskiego; 20 X 1921 Konferencja Ambasadorów, opierając się na zaleceniu Rady Ligi Narodów, dokonała podziału Górnego Śląska, przyznając Polsce 3221 km2 (po delimitacji granic 3213 km2) z 10 753 km2 obszaru plebiscytowego. Polsce przypadły m.: Katowice i Królewska Huta (ob. Chorzów), pow.: pszczyński, rybnicki, katowicki, część lublinieckiego i tarnogórskiego oraz skrawki bytomskiego i zabrzańskiego, pozostawiając w posiadaniu niem. 2/3 obszaru Górnego Śląska. Bez plebiscytu w traktacie wersalskim przyznano Niemcom pow.: nyski, grotkowski, niemodliński i część prudnickiego.

B. Malec-Masnyk Plebiscyt na Górnym Śląsku, Opole 1991;

Powstania śląskie i plebiscyt w procesie zrastania się Górnego Śląska z macierzą, red. A. Brożek, Bytom 1993;

H. Batowski Zachód wobec granic Polski 1920–40, Łódź 1995.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.