Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Palestyńska, Autonomia

Palestyńska, Autonomia  przejściowa forma państwowości w Azji Południowo-Zachodniej, na Bliskim Wschodzie, nad Morzem Śródziemnym; składa się z Okręgu Gazy i Zachodniego Brzegu (Jordanu). Po 11 bezowocnych turach rozmów wielostronnych (z udziałem przedstawicieli Egiptu, Jordanii i Syrii) i 2-stronnych prowadzonych 1991–93 w Madrycie i Waszyngtonie pozytywne rezultaty osiągnięto po serii tajnych 2-stronnych negocjacji w Oslo: 13 IX 1993 podpisano tzw. Deklarację zasad określającą ramy przyszłych konkretnych ustaleń w sprawie autonomii palestyńskiej na Terytoriach Okupowanych po wojnie izraelsko-arabskiej 1967 (Okręg Gazy i Zachodni Brzeg Jordanu). Porozumienie przewidywało przegrupowanie wojsk izraelskich i stopniowe przekazanie administracji w ręce władz palestyńskich, utworzenie policji palestyńskiej i wybory do Palestyńskiej Rady Narodowej. Definitywne zakończenie negocjacji: w sprawie współpracy i wzajemnego bezpieczeństwa, osiedli żydowskich, statusu Jerozolimy, ustalenia granic, powrotu uchodźców i wprowadzenia autonomii palestyńskiej zostało ustalone (po pewnych późniejszych poprawkach) na 4 V 1999. Realizując pierwszą 2-letnią fazę układu, wojska izraelskie opuściły Okręg Gazy (dokąd powrócił przewodniczący OWP J. Arafat) i okręg Jerycho na Zachodnim Brzegu (Jordanu). W 1994 w Gazie powstał pierwszy rząd: palestyńska władza nar. zdominowana przez OWP (nazywana przez władze izraelskie palestyńską radą autonomiczną), przejęła kontrolę nad edukacją, turystyką, służbą zdrowia, opieką społ. i podatkami. Nowe władze borykają się z trudnościami. Izrael zachował kontrolę nad rolnictwem i handlem. Na skutek żydowskiej imigracji z Rosji, stanowiącej konkurencję dla ludności miejscowej, i z powodu częstego zamykania granic Okręgu Gazy, na skutek aktów gwałtu ze strony palestyńskich ugrupowań ekstremistycznych, bezrobocie osiągnęło 50% w Okręgu Gazy i 24% na Zachodnim Brzegu (Jordanu). Akty terroru występują zresztą z obydwu stron, co dodatkowo utrudnia proces pokojowy. Problemy potęgują wewn. napięcia we władzach palestyńskich między politykami lokalnymi a przybyłymi z diaspory. Następne porozumienie 1995 (tzw. Oslo II) dotyczyło wycofania się wojsk izraelskich z 6 miast Zachodniego Brzegu (Jordanu) i kilkuset wiosek; kosztem ziem palesyńskich zaczęto tam budować drogi łączące osiedla żydowskie. W 1996 odbyły się wybory do palestyńskiej rady ustawodawczej (parlamentu), przewodniczącym został J. Arafat. Rada przegłosowała anulowanie tych artykułów Palestyńskiej karty narodowej, które mówiły o likwidacji Izraela, co znacznie ułatwiło postępy w trudnych negocjacjach. Śmierć premiera I. Rabina (1995) i wybór B. Netanjahu (1996) zamroziły (mimo kontynuowanych rozmów) postępy w procesie pokojowym; 1997 Izrael przekazał 80% powierzchni Hebronu; 1998 zgodził się na ustąpienie z dalszych (po okręgu Jerycho i Hebronu) 13% terenów Zachodniego Brzegu (Jordanu). W 1999 premierem Izraela został E. Barak, który zawarł z Arafatem porozumienie o realizacji ustaleń w Wye Plantation w kilku etapach do I 2000. Zobacz też Palestyna (Historia).

Danuta Madeyska

Na pocz. XII 2001 nastąpiła zmiana polityki rządu Izraela wobec A.P., co miało związek z objęciem stanowiska premiera przez A. Szarona (III 2001) — był on przeciwny likwidacji osadnictwa żydowskiego na Zachodnim Brzegu Jordanu i w Okręgu Gazy; pod koniec tego roku Szaron osadził J. Arafata w areszcie domowym w Ram Allah; III i IV 2002 trwała akcja zw. obronny mur, ogłoszona przez rząd Izraela w ramach walki z terroryzmem. 24 VI prezydent USA, G. Bush, ogłosił plan pokojowy zw. mapą drogową (ustalony przez USA, UE, Rosję i ONZ), który przewidywał utworzenie państwa palestyńskiego, nawet do końca 2005; 2004 jednak Bush stwierdził, że ze względu na niestabilność polit. w A.P. plan ten nie może być zrealizowany. W 2003 Izrael rozpoczął budowę tzw. muru bezpieczeństwa mającego odgrodzić tereny palestyńskie na Zachodnim Brzegu od izraelskich i tym samym zapobiec akcjom terrorystycznym wymierzonym przeciwko ludności izraelskiej — 2004 sprawa muru była rozpatrywana przez Trybunał w Hadze, który orzekł, że budowa jest niezgodna z prawem międzynarodowym. Ogłoszony pod koniec 2003 przez premiera Izraela, Szarona, plan likwidacji osiedli żydowskich w Okręgu Gazy przy zachowaniu ich na Zachodnim Brzegu nie został przez Palestyńczyków zaakceptowany. W XI 2004 zmarł Arafat; wybory na prezydenta A.P. (9 I 2005) wygrał M. Abbas — polityk związany z Al-Fatahem, były premier skonfliktowany z Arafatem — co, zdaniem obserwatorów, może ułatwić powstanie państwa palestyńskiego; Abbas jest bowiem bardziej ugodowy i pragmatyczny od Arafata. W realizacji tych zamierzeń mogą jednak przeszkodzić ruchy skrajne, związane z fundamentalizmem muzułmańskim (Hamas, Dżihad), które zdobywają w społeczeństwie palestyńskim coraz większe poparcie (m.in. w wyniku ujawniania przypadków korupcji w administracji A.P.).

Polityka M. Abbasa okazała się zbyt mało zdecydowana, co doprowadziło do wzrostu znaczenia ugrupowań uważanych za skrajne, choć ich popularność wiąże się z mniej znaną powszechnie działalnością o charakterze charytatywnym. 24 I 2006 w A.P. odbyły się wybory parlamentarne, w których zwycięstwo odniósł Hamas, pokonując ugrupowanie M. Abbasa, Al-Fatah (zdobył 76 na 132 miejsca w parlamencie). Wyniki wyborów wywołały szok na świecie i rozpoczęły dyskusję nad przyszłością procesu pokojowego na Bliskim Wschodzie i samej A.P. – Izrael wprowadził sankcje wobec Palestyńczyków, m. in. przestał przekazywać A.P. pieniądze z ceł płaconych przez Palestyńczyków i domaga się od Hamasu oficjalnego uznania Izraela i wyrzeczenia się przemocy. Utworzenie nowego rządu w II 2006 prezydent powierzył Isma’ilowi Hanijji, byłemu asystentowi szajcha Jasina, założyciela Hamasu – rząd nie wycofał się z głoszonych wcześniej zasad ideologiccznych; Al-Fatah odmówił udziału w tworzonym przez Hamas rządzie. W III 2006 przedstawiciele Hamasu udali się w pierwszą podróż zagraniczną do Moskwy, co umocniło pozcyję nowego rządu w świecie polityki; wsparcie, w tym finansowe, potwierdził m.in. Iran i Arabia Saudyjska.

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.