Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Mennica

mennica [staropol. mynica < niem. Münze] – wytwórnia monet, obecnie także medali, odznak orderowych i urzędowych oraz pieczęci urzędowych, często połączona z zakładem przetwórstwa metali szlachetnych, wytwórnią banknotów i papierów wartościowych. W mennicy sporządza się stemple, przygotowuje przepisany stop, formuje blachę, wycina krążki i odciska na nich stemple (bije monety). Do XVII w. monety wybijano uderzając ręcznym młotem lub kafarem w górny stempel przyłożony do krążka monety położonego na dolnym stemplu (stemple niekiedy sprzęgano zawiasem lub prowadnicami). Od połowy XVI w. wprowadzano prasy walcowe, a na początku XVII w. prasy śrubowe (zwłaszcza do produkcji medali). W I połowie XIX w. upowszechniła się prasa kolankowa (Uhlhorna), obecnie udoskonalona jako prasa automatyczna, łącząca odciskanie stempli i formowanie obrzeży z podawaniem krążków i pakowaniem monet. Niekiedy monety produkowano przez odlewanie (starożytna Olbia, początki mennictwa rzymskiego, Chiny do XX w., Afryka Północna).

W starożytności istniały zarówno kraje o zdecentralizowanym mennictwie (Grecja, mimo usiłowań Aten skupienia całej produkcji monet; kraje celtyckie — w tym miasta w okolicy Krakowa), jak i scentralizowanym (Rzym II–III w.). W średniowieczu mennictwo było skrajnie zdecentralizowane (w państwie Merowingów istniało ponad 1000 mennic, we Francji i Anglii działało jednocześnie do 100 mennic; w Polsce na przeł. XIII i XIV w. ponad 60). Mennica zazwyczaj była własnością władcy lub państwa, we wczesnym średniowieczu częste były jednak mennice prywatne (np. w państwie Merowingów), a w XIV–XVII w. państwowe mennice dzierżawiono przedsiębiorcom. Przywileju menniczego (prawa bicia monety; jego posiadacza zwano panem menniczym) udzielano w średniowieczu także feudałom świeckim i kościelnym (m.in. we Francji, Niemczech i w Polsce) oraz miastom, zwłaszcza we Włoszech. Przywileje te wygasały w XVI–XIX w. Z centralizacją państw i rozwojem technologii liczba mennic stopniowo malała. Obecnie większość państw ma tylko jedną mennicę (w Polsce od 1769). Kilka światowych mennic prywatnych realizuje zlecenia państw nie mających własnej mennicy Większość mennic znakuje swe wyroby bądź pełną nazwą miasta, bądź inicjałami lub znakami figuralnymi.

A New History of the Royal Mint, Cambridge 1992;

A.M. Stahl, Zecca. The Mint of Venice in the Midlle Ages, Baltimore–London 2001.

Borys Paszkiewicz

 

Treść hasła została przygotowana na podstawie materiałów źródłowych PWN.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.