Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Judea

Judea (Iudea) – grecko-rzymska nazwa, pochodząca od dawnego Królestwa Judzkiego (Juda), obszar południowej Palestyny, zamieszkały głównie przez Żydów, obecne tereny Autonomii Palestyńskiej i Izraela. Zasięg terytorialny Judei ulegał wielokrotnie zmianom. Ukształtowana w 537 r. p.n.e. jako perska prowincja Jehud, stanowiła miejsce powrotu wysiedlonych Żydów (1 Ezd 4,12). Rozciągała się pomiędzy wzgórzami Samarii, rzeką Jordan, Morzem Martwym, pustynią Negew, filistyńskim Aszdod i Ammonem, zajmując ziemie plemienia Beniamina i północną część ziem plemienia Judy. W późniejszym okresie Judea obejmowała tereny plemion: Judy, Beniamina, Dana, Symeona i część ziem Efraima. Zajęta przez Aleksandra III Wielkiego, od 323 r. p.n.e. należała do Ptolemeuszy egipskich, od 198 r. p.n.e. zaś – do Seleukidów. Za panowania Machabeuszy nazwy „Judea” używano często na określenie terytorium suwerennego państwa żydowskiego, obejmującego całą Palestynę, w tym Transjordanię (w jego skład nie wchodziły zhellenizowane miasta). Władzę w Judei sprawował dziedziczny władca-król, noszący również tytuł arcykapłana. Judea określana jako Państwo Heroda Wielkiego zajmowała obszar całej Palestyny oraz południowo-zachodnią część Syrii. Herod sprawował w Judei władzę polityczną, mianowany przez niego arcykapłan zajmował się sprawami religii. Po podziale państwa na cztery części rządy w Judei (także w Idumei i części Samarii) objął etnarcha Archelaos.

W 6 r. n.e. Judea stała się prowincją rzymską. Stopniowo zajęła większość terytorium dawnego królestwa Heroda w zachodniej Palestynie (Dz 28,11). Jej stolicą administracyjną była Cezarea Nadmorska (Cesarea Maritima). Judeą zarządzali ekwiccy prefekci (później prokuratorzy), podlegli prokonsulom Syrii (Łk 3,1). W dziejach chrześcijaństwa istotną rolę odegrał prokurator Poncjusz Piłat (ok. 26–36 n.e.), który skazał na ukrzyżowanie Jezusa z Nazaretu. Prokuratorzy Feliks i Porcjusz Festus uwikłani byli w konflikt św. Pawła z Żydami. W tym okresie arcykapłani Świątyni Jerozolimskiej byli mianowani przez władze rzymskie i pochodzili z kręgu saduceuszy. Po przekształceniu Judei w prowincję Rzymu odbył się spis powszechny jej mieszkańców, wspomniany w Ewangelii Łukasza (Łk 2,1). W tym czasie dochodziło do licznych konfliktów na tle religijno-politycznym pomiędzy Żydami i władzami rzymskimi (m.in. na skutek odmowy uznania boskości cesarzy rzymskich oraz łamania przez Rzymian obyczajów żydowskich). Po upadku powstania żydowskiego (73 r. n.e.) zarząd nad Judeą przejęli legaci w randze propretorów. Po stłumieniu powstania Bar Kochby (132–135 n.e.) nazwa „Judea” zanikła, a jej obszar stał się częścią Syrii-Palestyny.

W okresie hellenistyczno-rzymskim upowszechniły się w Judei idee mesjańskie, łączone często z ideą walki o niezależność tego obszaru. Na terytorium Judei, w Betlejem, urodził się Jezus (Mt 2,4), Judea była też najważniejszym obszarem jego działalności, na jej terenie powstały pierwsze wspólnoty chrześcijańskie. Stanowiła także miejsce działania licznych stronnictw religijno-politycznych w ramach judaizmu (m.in. faryzeuszy, saduceuszy, esseńczyków). Przepowiednie z I w. n.e. głosiły, że ten, kto „wyjdzie z Judei, opanuje cały świat”. Ideę tę przyjęły masy powstańców żydowskich z Palestyny i diaspory, cesarz Wespazjan, a także chrześcijanie. Po zniszczeniu Jerozolimy wspólnoty żydowskie i chrześcijańskie przeniosły się do Galilei oraz innych prowincji rzymskich. Większość mieszkańców Judei skupiona była wokół Jerozolimy, której świątynia stanowiła centrum religijne wszystkich Żydów. Na obszarze Judei znajdowały się miejscowości: Betel, Emaus, Herodion, Jerycho, Kumran.

Mariusz Górniak

© Treść hasła pochodzi z serwisów wiedzowych PWN; Encyklopedia PWN, Słowniki języka polskiego i Słowniki obcojęzyczne.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.