Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Jidisze Demokratisze Fołfkspartaj

Jidisze Demokratisze Fołfkspartaj (jid., Żydowska Demokratyczna Partia Ludowa, popularnie folkiści) – powstała w Wilnie w 1906 r. na podstawie koncepcji wybitnego historyka Szymona Dubnowa, który widział w Żydach odrębny naród posługujący się językiem narodowym jidysz i odrzucał ideę utworzenia państwa żydowskiego w Palestynie. JDF przewidywała rozwiązanie problemów żydowskich w demokratycznym systemie politycznym i autonomii narodowo-kulturalnej w państwach, gdzie Żydzi mieszkają od dawna (są więc autochtonami) i z którymi łączą ich tradycje. Odrzucała także koncepcje socjalistów, opowiadając się za liberalizmem. W Warszawie JDF powstała w 1916 r., przed wyborami do władz miejskich, i wkrótce zyskała tu istotne wpływy (m.in. należało do niej wielu wybitnych intelektualistów; przewodniczący Noah Pryłucki redagował dziennik „Der Moment”, którego był właścicielem). Drugim ośrodkiem partii stała się Łódź. Po 1918 r. Dubnow mieszkał w Berlinie, następnie w Rydze (tu został zamordowany podczas okupacji niemieckiej) i przewodniczył międzynarodowej organizacji folkistów, partia miała jednak realne znaczenie tylko w Polsce. Początkowo najważniejszą rolę odgrywała w Łodzi, Warszawie i Wilnie, lecz dość szybko malały jej wpływy, zwłaszcza w Łodzi. W 1926 r. oddział wileński (przewodniczył mu lekarz Cemach Szabad) dokonał secesji (powstała Jidisze Demokratisz-Fołkistisze Partaj in Pojln), która w wyborach 1928 r. współpracowała z syjonistami (Szabad wszedł wówczas do senatu). Znacznie osłabiona organizacja warszawska w wyborach 1928 r. współpracowała z Agudas Isroel; ożywiła działalność dopiero po 1935 r., lecz nie odzyskała dawnego znaczenia. Obciążony długami dziennik „Der Moment” przeszedł w ręce Nowej Organizacji Syjonistycznej. 

Jerzy Tomaszewski

Tekst powstał na podstawie książki „Żydzi w Polsce. Dzieje i kultura. Leksykon”, red. J. Tomaszewski, A. Żbikowski, Warszawa 2001. 

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.