Dieser Artikel ist in der ausgewählten Sprache nicht verfügbar.

Garizim

Garizim (hebr. Gerrizim, arab. Dżabal at-Tur) – święta góra Samarytan na terenie starożytnej Samarii, na południowy zachód od miasta Sychem (dzisiejsze Tell Balata), obecnie na obszarze Autonomii Palestyńskiej. Jej wysokość wynosi 868 m n.p.m. Leży naprzeciw góry Ebal (Dżabal Ajbal). W Biblii opisywana jako „pępek”, „środek” Ziemi (Sdz 9,37) oraz góra błogosławieństw (w pobliskim Sychem Izraelici odnowili przymierze z Bogiem, wypowiadając błogosławieństwa na Garizim, a przekleństwa na Ebal –– Pwt 11,29; 27,12; Joz 8,33). Zgodnie z tradycją samarytańską jest to miejsce składania ofiary z Izaaka oraz budowy ołtarza przez Jozuego (według Żydów ołtarz znajdował się na Ebal – Pwt 27,4; Joz 8,30). Po konflikcie Manassesa z Nehemiaszem (Ne 13,28) za zgodą satrapy Samarii w 432 r. p.n.e. Samarytanie zbudowali świątynię pozostającą w opozycji do świątyni Jahwe w Jerozolimie (według opowieści rabinistycznej zburzona przez Aleksandra Macedońskiego). Antioch IV Epifanes przekształcił ją w świątynię Zeusa Kseniosa (gr. gościnny, opiekun przybyszów; 2 Mch 6,2). W 128 r. n.e. świątynia została zniszczona przez Jana Hirkana z dynastii hasmonejskiej. Chociaż świątyni nie odbudowano, Garizim pozostała świętą górą Samarytan. Według Ewangelii Jana Jezus z Nazaretu nie potępił tego miejsca kultu (J 4,20). W 36 r. n.e. Piłat dokonał masakry Samarytan na Garizim, a w czasie wojny żydowskiej Rzymianie zabili w tym miejscu ok. 12 tys. Samarytan. W 72 r. n.e. cesarz Tytus założył po zachodniej stronie przełęczy między Ebal i Garizim miasto Flavia Neapolis (obecnie Nabulus). Po powstaniu Bar-Kochby Hadrian wzniósł tu świątynię Jowisza, zburzoną przez Juliana Apostatę. W wyniku konfliktu z chrześcijanami z Nabulus w 484 r. n.e. Samarytanie zostali wygnani z Garizim, a cesarz Zenon nakazał zbudować na szczycie kościół Marii Theotokos. Była to jedna z przyczyn rewolty Samarytan (529 n.e.) – po jej zdławieniu Justynian I Wielki ufortyfikował budowlę. Kościół zburzyli Arabowie w VIII–IX wieku. Corocznie pielgrzymuje do Garizim kilkusetosobowa wspólnota Samarytan z Nabulus, aby obchodzić tam święto Paschy. U stóp góry znajduje się synagoga Samarytan z manuskryptem ich wersji Pięcioksięgu Mojżeszowego. Wykopaliska archeologiczne odsłoniły pozostałości świątyni samarytańskiej, rzymskiej oraz kościoła bizantyńskiego. Pod Garizim znajduje się Studnia Jakuba w Sychar (Rdz 33,18–20), którą odwiedził Jezus (J 4,5–6). Przy północno-zachodniej wieży twierdzy Justyniana Wielkiego usytuowany jest grobowiec islamskiego świętego Abu Ghanema.

Mariusz Górniak

© Treść hasła pochodzi z serwisów wiedzowych PWN; Encyklopedia PWN, Słowniki języka polskiego i Słowniki obcojęzyczne.

Print
In order to properly print this page, please use dedicated print button.