Pierwsza wzmianka o Żydach w Potoku Złotym pochodzi z 1635 roku. Zorganizowana gmina powstała tu w XVIII wieku. Miejscowi rabini cieszyli się sławą, a w 1848 r. ulokował się tu sam słynny cadyk Izrael Friedman z Rużyna (1796–1850), fundator dynastii sadogórskiej. Zakupił on tu majątek ziemski, który odziedziczyło jego sześciu synów. Jeden z nich, otoczony szeroką czcią Dawid Mojżesz Friedman (1827–1903) był następnie cadykiem w Potoku Złotym, dopóki w 1869 r. nie przeniósł się do Czortkowa. Wymienić należy też Szaloma Mordechaja Szwadrona (1835–1911), uznawanego za wybitny autorytet halachiczny, w latach 1867–1873 piastującego etat miejscowego rabina.

W 1880 r. gmina osiągnęła swoją szczytową liczebność – 1247 osób, zatem 40% ludności. Wedle Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich w całej tutejszej parafii katolickiej było 2070 Żydów, 1848 katolików oraz 1296 grekokatolików[1.1]. Następnie rozpoczął się spadek liczebny, związany także z antysemickimi nastrojami ludności ukraińskiej oraz przemocą rosyjskich kozaków podczas I wojny światowej.

W 1921 r. gmina liczyła już tylko 895 członków. Zła sytuacja ekonomiczna w okresie międzywojennym sprzyjała rozwojowi ruchów syjonistycznych.

Niemcy, którzy zajęli Potok Złoty 10 lipca 1941 r., wprowadzili dla Żydów reżim obozu pracy.  Zagłada społeczności nastąpiła u schyłku 1942 r., gdy wszystkich miejscowych Żydów okupanci wywieźli do Buczacza. 

Bibliografia

  • Potok Zloty, [w:] The Encyclopedia of Jewish life before and during the Holocaust, t. 2, red. S. Spector, G. Wigoder, New York 2001, s. 1017.
  • Assaf D., Ruzhin Hasidic Dynasty, The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe [online:] https://yivoencyclopedia.org/article.aspx/Ruzhin_Hasidic_Dynasty [dostęp: 02.04.2021].
Print
Fußnoten
  • [1.1] 16. Potok Złoty, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VIII, red. B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1887, s. 871.