Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 85 952 772 zn. | 84270 zdjęcia | 783 wideo | 117 audio | 1925 miejscowości

Słownik

 
 

alija

alija [hebr.]:
1) wezwanie do publicznego czytania Tory w synagodze;
2) nazwa pielgrzymki do Jerozolimy z okazji świąt;
3) masowe wyjazdy Żydów do Palestyny na pobyt stały, związane z powstaniem w XIX w. syjonizmu; do 1939 miało miejsce 5 a.: 1882–1903, 1904–14, 1919–23, 1924–28 i 1929–39 (podział wg motywów, terenów rekrutacji osadników, masowości zjawiska); z Polski a. rozpoczęła się na szerszą skalę w poł. lat 20. XX w. i miała charakter ekon., po II wojnie świat. (1944–56) charakter społ.-polit. oraz po 1968   polit.; wraz z upadkiem ZSRR nastąpiły masowe wyjazdy z tego kraju do Izraela ludności pochodzenia żyd. (1990–94 ponad 1 mln).

© Treść hasła pochodzi z serwisów wiedzowych PWN; zobacz sam: Encyklopedia PWN, Słowniki języka polskiego i Słowniki obcojęzyczne.

 

– (hebr. wznoszenie się) – podstawowe pojęcie, a zarazem ideał w pionierskiej ideologii syjonistycznej – imigracja Żydów do Izraela. Jednocześnie pojęcie używane w odniesieniu do kolejnych fal imigracji żyd. do Palestyny (Izraela). A. postrzegana była jako osobiste spełnienie najważniejszego elementu ideologii syjonistycznej, a także uczestniczenie w procesie narodowego odrodzenia. Pojęcie zaczerpnięto z tradycyjnego terminu alija le-Tora - wezwanie Żyda na bimę dla przeczytania fragmentu Tory (był to sposób publicznego uhonorowania wezwanej osoby). Wyróżnia się pięć dużych fal imigracyjnych, które uczestniczyły w budowaniu podstaw gospodarczych, kulturalnych i politycznych jiszuwu. Pierwsza a., obejmująca około 25 rys. młodych ludzi m.in. związanych z ruchem Bilu i Chibbat Cijon, przybyła do Palestyny w l. 1882–1903, głównie z Europy Wschodniej. Druga a., z lat 1904–1914, również pochodziła przede wszystkim z Europy Wschodniej, położyła podwaliny pod rozwój ruchu socjalistycznego i związkowego. W jej ramach przybyło około 40 tys. ludzi; przerwał ją wybuch pierwszej wojny światowej. W ramach trzeciej a. (1919–1923) przybyło około 35 tys. imigrantów, w tym wielu młodych ludzi związanych z syjonistycznymi organizacjami He-Chaluc i Ha-Szomer ha-Cair. W Palestynie pracowali przy budowie dróg, zakładali kibuce oraz pierwsze osady rolnicze - moszawy. W ramach czwartej a. (1924–1928), określanej także mianem a. Grab-skiego (od premiera ministra skarbu, twórcy reform skarbowych, którym przypisywano nieznośne dla żyd. warstw średnich ciężary fiskalne) przybyło do Palestyny około 67 tys. imigrantów, w tym stosunkowo wielu przedstawicieli klasy średniej, z których większość osiedliła się w miastach. Ponad połowa imigrantów z tej fali przybyła z Polski. Piąta a. (1929–1939) objęła około 250 tys. Żydów zmieniając charakter jiszuwu. Znaczny odsetek stanowili Żydzi niemieccy. A. nie ustała zupełnie w latach II wojny światowej ani po jej zakończeniu, w 1940-1948 przybyło około 100 tys. imigrantów. W czasie trwania mandatu brytyjskiego (1918–1948) wielkość oficjalnej emigracji była regulowana przez rząd palestyński (certyfikat). W czasie kryzysów politycznych, szczególnie w okresie zamieszek arabskich, a. była w znacznym stopniu ograniczana lub zupełnie wstrzymywana. W1934–1948 około 115 tys. Żydów przybyło nielegalnie, a ponad 50 tys. zostało zatrzymanych i internowanych w obozie na Cyprze; odzyskali wolność dopiero po powstaniu państwa Izrael. Po ogłoszeniu deklaracji o powstaniu Izraela zniesiono wszystkie ograniczenia dotyczące imigracji, a uchwalone w 1950 prawo powrotu zagwarantowało każdemu Żydowi prawo do przybycia, osiedlenia się w Izraelu i otrzymania obywatelstwa. Nowi imigranci otrzymywali też pomoc państwa w pierwszym okresie po przybyciu.

Natalia Aleksiun

Za: Tomaszewski J., Żbikowski A., Żydzi w Polsce. Dzieje i kultura. Leksykon, Warszawa 2001.