Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 85 825 358 zn. | 84248 zdjęcia | 783 wideo | 117 audio | 1925 miejscowości

Słownik

 
 

alleluja

alleluja [hebr. hallēlû yâ „chwalcie JHWH”] – radosne wezwanie do sławienia Boga. W Starym Testamencie było związane z tzw. psalmami Hallelu. W starożytności chrześcijańskiej a. wykorzystywano także w życiu codziennym jako zawołanie przy pracy (żeglarze, rolnicy). Kult chrześcijańskiej przekształcił a. w osobny zwrot melodyczny śpiewany w liturgii mszalnej przed Ewangelią. Wersety związane z a. zaczęto dodawać do aklamacji prawdopodobnie dopiero w VII w. A. gregoriańskie są śpiewami melizmatycznymi czyli opartymi na długich wokalizach. Szczególną melizmą (tzw. jubilusem) opatrzono ostatnią sylabę samego a. Po 1100 nastąpił szybki rozwój tych śpiewów. Powstał repertuar ok. kilkuset utworów. W ciągu wieków wykształciły się specyficzne listy –– układy wersetów a. na poszczególne okresy roku liturgicznego. Na ich podstawie można przyporządkować poszczególne rękopisy do określonych tradycji diecezjalnych i zakonnych. Reforma potrydencka przerwała twórczość allelujatyczną. Po Soborze Watykańskim II do powszechniejszego użytku wprowadzono prostsze melodie a. (Graduale simplex 1967). W muzyce religijnej a. stanowiło inspirację twórczą dla wielu wybitnych kompozytorów, np. G.F. Handla (oratorium Mesjasz) czy W.A. Mozarta (motet Exsultate jubilate). W muzyce pol. teksty z a. wykorzystywali m.in.: anonimowy kompozytor z ok. 1300 (Benedicamus Domino), Sebastian z Felsztyna (Alleluja, Felix es, Alleluja, Ave Maria), Wacław z Szamotuł (Ego sum pastor bonus), M. Zieleński (Viderunt), J. Różycki (Exsultamus omnes), S. Wiechowicz (Ascendo ad Patrem), J. Świder (Cantus gloriosus).

Pawlak I., Alleluja z wersetem w liturgii mszalnej, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 1977, nr 5.
Pikulik J., Śpiewy alleluja o Najświętszej Maryi Pannie w polskich graduałach przedtrydenckich, Warszawa 1984.

Ireneusz Pawlak

© Treść hasła pochodzi z serwisów wiedzowych PWN; zobacz sam: Encyklopedia PWN, Słowniki języka polskiego i Słowniki obcojęzyczne.