Żydowskie zabytki Podkarpacia

fot. A. Maksimowska

Zapraszamy na wycieczkę "Żydowskie zabytki Podkarpacia". Trasa: Leżajsk – Łańcut – Rzeszów – Rymanów.

LEŻAJSK

Położony w dolinie Sanu Leżajsk znany jest jako ośrodek chasydyzmu. To zasługa cadyka Elimelecha, który osiadł w mieście w 1772 r. Elimelech Lippman, uczeń Dow-Bera z Międzyrzecza zwanego Wielkim Magiddem, początkowo był wędrownym kaznodzieją. Zamieszkawszy w Leżajsku, zaczął pełnić funkcję rabina. Napisał traktat Noam Elimelech, w którym zawarł swoje poglądy na społeczną i religijną rolę charyzmatycznego przywódcy – cadyka. W ten sposób przyczynił się do sformowania struktur ruchu chasydzkiego jako wspólnot religijnych skupionych wokół cadyków. Jego uczniami byli między innymi: Menachem Mendel z Rymanowa oraz Jakub Icchak Horowitz, czyli Widzący z Lublina.

Żydowska społeczność Leżajska uległa zagładzie w czasie II wojny światowej, jednak za sprawa pielgrzymek chasydzkich co roku żydowska kultura odżywa tutaj na kilka dni! W 225. rocznicę śmierci cadyka Elimelecha, która wypadła w marcu 2011 r. do Leżajska przyjechało ponad 5 tysięcy chasydów z Europy, Stanów Zjednoczonych, Kanady i Izraela.

ŁAŃCUT

Łańcut zasłynął jako siedziba rodu Lubomirskich, którzy wznieśli tu wspaniały zamek. Była to twierdza nie do zdobycia. W połowie XVII stulecia z powodzeniem odparła ataki Szwedów i Siedmiogrodzian. Co ciekawe, w obronie miasta przed wojskami Siedmiogrodu wzięli aktywny udział łańcuccy Żydzi. Po wojnie Lubomirscy, starając się odbudować zniszczone miasto, przywilejami zachęcali Żydów do osadnictwa. Przywilej z 1722 r. gwarantował Żydom wieczne posiadanie 20 domów przy ul. Żydowskiej, wolność handlu i budowania nowych domów. W 1770 r. w mieście przebywał cadyk Elimelech zanim udał się do Leżajska. Swoją działalność zapoczątkował tu także jego uczeń, Widzący z Lublina.

RZESZÓW

W XIX wieku Rzeszów rywalizować mógł z Krakowem o miano „galicyjskiej Jerozolimy”. W 1880 r. Żydzi stanowili ponad połowę mieszkańców 11-tysięcznego miasta. Byli wśród nich zwolennicy haskali, syjonizmu, chasydyzmu i socjalizmu. Działalność polityczną i społeczną prowadził Hermann Lieberman (1870-1941), jeden z przywódców Polskiej Partii Socjalistycznej, późniejszy legionista, poseł RP i minister rządu londyńskiego.

RYMANÓW

Nazwa Rymanów pochodzi Mikołaja Reymanna, który założył miasto w 1376 r. W średniowieczu Rymanów był ważnym ośrodkiem handlu winem. Składowano tu trunki przywożone z Węgier. Od XVI wieku w mieście osiedlali się Żydzi. Na przełomie XVIII i XIX wieku niewielka gmina, licząca około 500-600 osób, znalazła się pod wpływem chasydyzmu.

W Rymanowie mieszkał cadyk Menachem Mendel (ok.1745-1815), uczeń Elimelecha z Leżajska. Słynął z ascetycznego trybu życia, daru jasnowidzenia i mocy leczenia wszelkich chorób. Zjeżdżali do niego nie tylko Żydzi z całej Europy, ale nawet chrześcijanie. Kochano go, mimo że jego rządu wśród społeczności chasydzkiej Rymanowa były bardzo surowe. Cadyk nie tolerował zbytku. Kobietom zabronił nosić przetykanych srebrem opasek, barwnych koszul i modnych wówczas sandałów. Zakazał muzyki na weselach. Cenił skromność, a jego dobroć dla ubogich była legendarna. Kiedyś, podczas wielkiej drożyzny, rabbi Mendel zobaczył, że wielu biedaków goszczących w jego domu dostaje mniejsze bochenki chleba niż zazwyczaj. Zarządził więc, żeby wypiekano większe chleby. Powiedział: „Chleb powinien być na miarę głodu, a nie ceny”. Ohel cadyka zobaczyć można na cmentarzu żydowskim w Rymanowie.

W 1876 r. w pobliżu miasta odkryto źródła wód mineralnych. Rozpoczęto budowę domów zdrojowych i pensjonatów. W ten sposób powstało uzdrowisko Rymanów Zdrój. Na kuracje przyjeżdżał tam Stanisław Wyspiański. Obecnie w Rymanowie Zdroju znajdują się liczne szpitale, sanatoria i pensjonaty.

Lokalizacja

Spis treści

Wydrukuj przewodnik