Wycieczka po żydowskim Lublinie

fot. K. Bielawski

Lublin to jedno z najstarszych polskich miast. Założony został w XII wieku. W czasach Kazimierza Wielkiego stał się ważnym punktem obronnym, ośrodkiem gospodarczym i politycznym. Przez Lublin wiódł szlak handlowy z Europy Zachodniej nad Morze Czarne. Do historii przeszła Unia Lubelska z 1569 r., na mocy której zjednoczone zostały Polska i Litwa. W Lublinie miał swą siedzibę trybunał koronny, czyli najwyższy sąd apelacyjny Korony Królestwa Polskiego. Było to miasto wielu narodów, religii i kultur. Obok siebie żyli tutaj Polacy, Rusini oraz Żydzi. Ci ostatni osiedlali się w Lublinie od XIV wieku. Lubelska gmina szybko stała się jedną z największych gmin żydowskich w Polsce. W mieście istniała słynna na całą Europę szkoła talmudyczna (jesziwa) oraz drukarnia hebrajska. Tu obradował Sejm Czterech Ziem, na który przedstawiciele gmin z całej Rzeczpospolitej debatowali nad kwestiami podatków a także rozstrzygali spory pomiędzy gminami. Pod koniec XVIII wieku za sprawą Jakuba Icchaka Horowitza, zwanego Widzącym z Lublina, miasto stało się jednym z najważniejszych ośrodków chasydyzmu w Europie. Grobowiec Widzącego do dziś odwiedzają pielgrzymi z całego świata.

Przed II wojną światową Żydzi stanowili 1/3 mieszkańców miasta. W Lublinie istniała sieć szkół żydowskich, wydawano książki i czasopisma w języku jidysz, ożywioną działalność prowadziły partie polityczne: religijna Agudat, socjalistyczny Bund oraz Syjoniści. Kres społeczności żydowskiej przyniosła okupacja niemiecka. Lubelscy Żydzi zostali uwięzieni w getcie, a następnie straceni na Majdanie Tatarskim i Majdanku. Historyczną dzielnicę żydowską hitlerowcy zrównali z ziemią. Po wyzwoleniu Lublina spod okupacji niemieckiej w sierpniu 1944 r. mieszkało tam zaledwie 300 Żydów. Tylko piętnastu z nich było przedwojennymi lublinianami. Dziś niewielka społeczność żydowska zbiera się w dawnej szkole talmudycznej (jesziwa Chachmej). Dzieje żydowskich mieszkańców Lublina upamiętniają liczne tablice pamiątkowe jak również rozmaite działania artystyczne propagowane przez Ośrodek Brama Grodzka-Teatr NN.

Lokalizacja

Spis treści

Wydrukuj przewodnik