Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 141 612 zn. | 84155 zdjęcia | 734 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

Aktualności

2017-06-16

Regina Lilientalowa - badaczka folkloru sztetla

Regina Lilientalowa urodziła się w Zawichoście jako Gitla Eiger, córka Moszego (Maurycego) i Fajgi Blumy z Halpernów. Z jej datą urodzenia mamy jednak pewien kłopot. Część opracowań podaje, że urodziła się 14 czerwca 1877 roku. Oznaczałoby to zatem, że w tym roku obchodzimy 140. rocznicę jej urodzin. W innych opracowaniach zaś jako rok jej urodzenia figuruje 1875.

Gitla-Regina ukończyła progimnazjum w Sandomierzu. Nauki pobierała także u prywatnych nauczycieli. Przez kolejnych kilka lat mieszkała w Zwierzyńcu. W 1895 r. wyszła za mąż za Natana Lilientala. Młode małżeństwo przeniosło się do Warszawy. Po ślubie Regina prowadziła dom, urodziła dwójkę dzieci (Stanisławę w 1897 r., Antoniego w 1908 r.). Pracowała też jako nauczycielka historii w polsko-żydowskich szkołach średnich w Warszawie. Chciała się też dalej kształcić, co dla kobiet, a zwłaszcza pochodzenia żydowskiego, w ówczesnym czasie, nie było łatwe. Dzięki sile woli i mimo wielu innych zajęć udało jej uczestniczyć w zajęciach tzw. Uniwersytetu Latającego. Szczególnie ważne dla jej przyszłości okazały się wykłady z socjologii i historii kultury prowadzone przez Ludwika Krzywickiego. Krzywicki, który dostrzegł jej zainteresowanie folklorem i wyjątkowy sentyment dla ludowości żydowskiej, pokierował jej zapałem badawczym. 

Ilustracja

Regina Lilientalowa, fot. ze zbiorów Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie   

Interesowały ją znane z dzieciństwa rytuały żydowskie zakorzenione w sztetlowych społecznościach. Zaczęła je analizować. Na przełomie XIX i XX w. ukazały się jej pierwsze prace dotyczące folkloru żydowskiego – Przesądy żydowskie („Wisła”, t. 12, 1898; t. 14, 1900), Zaręczyny i wesele żydowskie („Wisła”, t. 14, 1900), Życie pozagrobowe i świat przyszły w wyobrażeniu ludu żydowskiego („Lud”, t. 8, 1902).

Nawiązała kontakt ze środowiskiem polskich etnografów. Wymieniała problemy badawcze z wybitnymi znawcami polskiego folkloru jak np. Janem Karłowiczem czy Zygmuntem Glogerem. Z czasem pogłębiła swoje badania. Obserwacje współczesnych sobie rytuałów i zwyczajów połączyła z głęboką analizą źródeł z przeszłości, poczynając od Tory i Talmudu. Poszukiwała genezy obserwowanych przez siebie zwyczajów, rytuałów czy przesądów w przeszłości. 

Ilustracja

Święta żydowskie w przeszłości i teraźniejszości. Cz. 1, 1908, fot. Repozytorium Cyfrowe Instytutów Naukowych   

Mniej więcej w tym samym czasie Lilientalowa zetknęła się również z kręgiem literackim skupionym wokół Icchoka Lejba Pereca. Poruszona jego chasydzkimi opowiadaniami postanowiła je udostępnić polskojęzycznym czytelnikom. W latach 1906-1910 publikowała je w „Izraelicie” oraz w „Życiu Żydowskim”. Przetłumaczyła również na język polski zbiór pieśni żydowskich oraz fragmenty modlitw kobiecych tchines.

Poza publikacjami w etnograficznych pismach, Lilientalowa pisała także felietony o żydowskiej a także bardziej ogólnej tematyce, które zamieszczała też w polskiej prasie (m.in. „Kurier Codzienny”, „Niwa Polska”, „Ogniwo”), polskojęzycznej prasie żydowskiej (m.in. „Izraelita”, „Życie Żydowskie”), a także w wydawanej w jidysz „Jidisze Filologie”.

Poza artykułami w pismach etnograficznych i prasie codziennej Lilientalowa opublikowała dwa ważne opracowania. Pierwsze z nich – Dziecko żydowskie z 1904 r., drugie to Święta żydowskie w przeszłości i teraźniejszości wydane w trzech częściach w latach 1908, 1913 oraz 1918.

Ilustracja

Nekrolog badaczki opublikowany w ówczesnej prasie codziennej, fot. Biblioteka Narodowa   

Publikacje Lilientalowej są bardzo wartościowe również obecnie, gdyż swoje badania opierała na obserwacjach życia codziennego Żydów, wspomnieniach z dzieciństwa w małym miasteczku i nauce wyniesionej z domu – jednym słowem szerokiej wiedzy na temat ludowości. Swoje analizy podpierała głęboką znajomością źródeł, które przepadły bezpowrotnie. Dodatkowo w swoich pracach zamieszczała wiele niezmiernie cennych materiałów na temat muzyki i plastyki żydowskiej. Lilientalowa była zwolenniczką asymilacji, jednak doceniała wagę żydowskiego folkloru a dzięki jej pracy udało się zachować chociaż część materiałów dla przyszłych pokoleń

Regina Lilientalowa zmarła w Warszawie 4 grudnia 1924 roku. Przedwczesna śmierć przerwała jej plany badawcze i publikację gotowych już rozpraw etnograficznych. 

Aleksandra Król

Bibliografia:

  • Bieńkowski W., Regina Lilientalowa z Eigerów, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 17, Wrocław, Warsaw, Kraków, 1972, ss. 334–335.
  • Franklowa G., Błp. Regina Lilientalowa, „Lud” Ser. 2, t. 2, (1926), ss. 119-121.
  • Rajzen Z., Leksikon fun der jidiszer literatur, prese un filologje, bd. 2, Wilne 1927, k. 162-165.

Archiwum