Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 77 058 400 zn. | 94873 zdjęcia | 877 wideo | 118 audio | 1885 miejscowości

Zelów

Polska / łódzkie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:łódzkie / łódzkie (przed 1939)
Powiat:bełchatowski / łaski (przed 1939)
Gmina:Zelów / Zelów (przed 1939)
Inne nazwy:Зе́люв [j.ukraiński]; Зелюв [j.rosyjski]
 
GPS:
51.4664° N / 19.2213° E
51°27'58" N / 19°13'16" E

Lokalizacja

szymon pawlak

Gmina Zelów położona jest w centralno-południowej części województwa łódzkiego. W strukturze samorządowej znajduje się w powiecie bełchatowskim, w jego północno-zachodniej części. Od północy sąsiaduje z gminą Dłutów, od wschodu z gminami Drużbice i Bełchatów, od południa z gminami Kluki i Szczerców oraz od zachodu z gminami Widawa, Sędziejowice i Buczek.

Gmina Zelów zajmuje powierzchnię 16821 ha i zamieszkiwana jest przez ok. 15,8 tys. mieszkańców. Jest jedną z większych gmin pod względem powierzchni w województwie łódzkim. Swym zasięgiem obejmuje 35 sołectw i 63 miejscowości. Obszar gminy Zelów znajduje się na szlaku drogi międzyregionalnej [nr 12] relacji Sieradz – Piotrków Trybunalski – Lublin, drogi wojewódzkiej [nr 483] łączącej miasta Łask – Szczerców – Częstochowę oraz na szlaku drogi wojewódzkiej [nr 484] relacji Łask – Buczek – Zelów – Bełchatów – Kamieńsk. Ta ostatnia przebiega przez centrum miasta Zelowa i łączy go z drogą A1. Gmina posiada dobre połączenia komunikacyjne szczególnie z pobliskimi miastami – Łodzią (odległość 50 km), Łaskiem (odległość 15 km) i Bełchatowem (odległość 15 km). Z Łodzi bezpośrednio do centrum Zelowa można dojechać autobusem PKS-u a połączenia z Bełchatowem i Łaskiem dodatkowo zapewnia komunikacja autobusowa MZK.]

 

Więcej

Historia

szymon pawlak

Group portrait of young Jewish men and women seated on a log in the Zelow ghetto | unknown

Historię żydowskiej społeczności Zelowa jak i zainteresowanie tym miastem zawdzięczmy Panu Andrzejowi Selerowiczowi z Wiednia. Serdecznie dziękujemy za przesyłane materiały.

Aż do XVIII wieku Zelów był typową wioską, położoną wśród pól i lasów, zdała od ważnych dróg i większych miast. Rozwój tkactwa w Polsce Centralnej spowodował napływ czeskich osadników, niemieckich majstrów i żydowskich handlarzy. Zelów stal sie typowa multi etniczną osadą, gdzie wraz z Polakami żyły we względnej symbiozie cztery nacje i wyznania. 

Najstarszym śladem obecności Żydów w Zelowie są zapisy (w jez. czeskim) pastora Aleksandra Głowackiego w księdze parafialnej: “13. maja 1817 r., umarł na suchoty Dawid, syn Żyda Abrahama Majera, przeżywszy niecały rok.” Albo: “3. czerwca 1818 r., urodził sie syn Salamona Storma, rzeźnika w Zelowie, któremu przy ceremonii obrzezania nadano imię Izaak.” Obawiając się wzrastającej konkurencji, czescy obywatele miasteczka dążyli do wypędzenia Żydów. Faktycznie, w r. 1833 ostatni Żydzi wyprowadzili sie do pobliskiego Lasku, ale już 20 lat później sporo rodzin ponownie tu zamieszkało. Po reformach w Królestwie Polskim w r. 1861 liczba Żydów rosła nieprzerwanie. Około 1867 r. żyło w Zelowie 40 żydowskich rodzin, a juz 10 lat później – 100 (z tego okresu jest tez wzmianka o 488 żydowskich obywatelach miasteczka). Należeli oni do kahalu w Lasku. Dopiero w r. 1878 tutejsi Żydzi otrzymali zezwolenie na założenie cmentarza, a w r. 1909 pozwolenie na utworzenie niezależnego okręgu bożniczego. Zbudowano wtedy drewniana synagogę; wcześniej dom modlitewny znajdował sie w mieszkaniu, wynajmowanym od pastora Pawła Jelinka. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w r. 1918 w Zelowie istniały trzy żydowskie partie polityczne, a spis powszechny z r. 1921 podaje liczbę 1859 Żydów. W wyborach do Sejmu w r. 1922 było uprawnionych do glosowania 3486 Żydów z regionu Zelowa, którzy stali sie tym samym dominująca grupą etniczna.

W okresie okupacji, eksterminacja ludności żydowskiej przez hitlerowców przebiegała w podobny sposób jak w okolicznych sztetlach. Na obszarze, gdzie dotychczas zamieszkiwała większość tutejszych Żydów, tzn. w obrębie ulic Rynek, Św. Anny, Żeromskiego i Kilińskiego, utworzono w r. 1940 getto, w którym wg źródeł niemieckich znalazło sie niemal 4 tysiące osób. Na skutek przesiedleń z poblis

Więcej

Historia miejscowości

szymon pawlak

Początek miastu dała osada założona w XIII w. Pierwotnie nosiła ona nazwę Szelyów, a następnie Zeliów. Pierwsza odnosząca się do niej wzmianka historyczna sięga 1402 roku i pochodzi z księgi "Liber Beneficiorum" Jana Łaskiego. Do końca XVIII w. Zelów był typową wsią szlachecką, której mieszkańcy trudnili się uprawą ziemi i hodowlą. Źródła historyczne podają, iż w 1802 roku majątek Zelów, będący wówczas własnością Józefa Widzińskiego, został zakupiony przez przybyłych do Polski Czechów. Zapoczątkowali oni na tym terenie funkcjonujący do dziś przemysł włókienniczy, zajmując się głównie rękodzielnictwem tkackim. Warsztaty zelowskie wyspecjalizowały się m.in. w produkcji satyny, kretonu oraz dekoracyjnych pluszów – wykonywanych z bawełnianej osnowy i wełnianego wątku.
Przez dłuższy okres czasu "zelowscy" Czesi pełnili w osadzie dominującą rolę, jednak po zakończeniu I wojny światowej i utworzeniu Czechosłowacji zaczęli opuszczać Polskę i wracać do ojczyzny. Po dużej migracji Czechów, w okresie międzywojennym, zaczęli pojawiać się w Zelowie Polacy, Niemcy oraz Żydzi. Jedną z charakterystycznych cech Zelowa, szczególnie w tym okresie, był rozwój różnych wyznań religijnych. Każda narodowość kultywowała własną religię, a wśród nich najliczniejszą była parafia ewangelicko – reformowana. W okresie międzywojennym wzrósł znacznie potencjał gospodarczy miasta. Powstało wówczas wiele fabryk włókienniczych m.in. K. Rajcherta w Herbertowie.
Po II wojnie światowej liczba Czechów znacznie zmalała. Wyjechała również duża część Niemców. Na ich miejsce i na miejsce wymordowanych przez okupanta Żydów przybyli Polacy z okolicznych wsi. Przestały wówczas egzystować: Wolny Kościół Ewangelicko – Reformowany, Metodyści, Bracia Czescy i Morawscy oraz wyznanie mojżeszowe. Do chwili obecnej kultywowane w Zelowie są cztery wyznania: rzymsko – katolickie, ewangelicko – reformowane, chrześcijan baptystów i ewangelicko – augsburskie. W okresie powojennym zmieniła się również sytuacja gospodarcza miasta. W czerwcu 1949 roku na bazie prywatnych zakładów włókienniczych utworzono Zelowskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego "Fanar", które stały się największym przedsiębiorstwem produkcyjnym w mieście. Nie sprostały one jednak regułom gospodarki rynkowej, rozwijającej się na początku lat 90-tych i po ogłoszeniu upadłości, zostały zlikwidowane. Majątek po upadły

Więcej

 
Zaopiekuj się miastem

Zaopiekuj się miastem

Wykupując cegiełki możesz sfinansować rozbudowę opisu miasta, wykonanie dokumentacji fotograficznej czy inne działania.

Zaopiekuj się miastem

Galeria

Genealogical Indexes

JewishGen
Resources for Jewish Family History

To miasto lubią: