Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 87 278 784 zn. | 95756 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1889 miejscowości

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:inne / tarnopolskie (przed 1939)
Powiat:Тернопільська область [obwód tarnopolski], Збаразький район [rejon zbaraski] / zbaraski (przed 1939)
Gmina:Збараж / Zbaraż (przed 1939)
Inne nazwy:Збараж [j.ukr./ros]; זבאראזש[j.jidysz]
 
GPS:
49.6653° N / 25.7774° E
49°39'55" N / 25°46'38" E

Historia

Robert Kuwałek

Tablica pamięci w Bełżcu | Adam Marczewski

Żydzi mieszkali w Zbarażu już na początku XVI wieku. Na 1510 r. datowany jest cmentarz, na 1537 r. – budowa synagogi. Pierwszy dokument mówiący o Żydach i chrześcijanach mieszkających razem w miasteczku pochodzi z kolei z 1593 r. Rozwój gminy żydowskiej nastąpił w I połowie XVII wieku. Wtedy też wybudowano murowaną synagogę. W wyniku wojen z Kozakami i Turkami gmina praktycznie przestała istnieć, ale odbudowała się pod koniec XVII wieku.

Na przełomie XVIII i XIX w. Zbaraż stał się ważnym ośrodkiem chasydzkim. Swój dwór chasydzki założył tu najpierw Zew Wolf ze Zbaraża, syn Magida ze Złoczowa. Potem osiadł tutaj Meszullam Fajwisz Halewi Heller, syn cadyka ze Śniatynia. W 1765 r. w Zbarażu mieszkało już 910 Żydów, a w 1900 r. – 2896, stanowiąc 35% mieszkańców Słownik geograficzny Królestwa Polskiego notuje w 1890 r. jeszcze liczniejszą obecność Żydów – mianowicie 3632 na 8785. Ze środowiska zbaraskich asymilatorów końca XIX w. wyszedł urodzony tu Wilhelm Feldman – wybitny polski publicysta, pisarz, krytyk i historyk literatury, autor Współczesnej literatury polskiej. Już mając 18 lat, w 1886 r. Feldman rozpoczął swoją akcję „uobywatelenia" Żydów, wydając szereg podstawowych tekstów asymilatorskich m. in. Asymilatorzy, sjoniści i Polacy oraz O żargonie żydowskim. W 1887 r. społeczność żydowska poniosła straty wskutek wielkiego pożaru miasta. Jednak XX w. przyniósł nowy impuls rozwojowy w postaci budowy w 1906 r. linii kolejowej Tarnopol – Zbaraż – Łanowce, w okresie pierwszej wojny światowej przedłużonej jeszcze do węzła w Szepietówce. Uruchomienie kolei pozwoliło miejscowym producentom i rzemieślnikom na pozyskanie nowych rynków zbytu.

W okresie międzywojennym Zbaraż pełnił rolę miasta powiatowego w województwie tarnopolskim. W 1931 r. mieszkało tu 2870 Żydów. W 1939 r. liczył z kolei około 10 tys. mieszkańców, w tym ponad 3 tys. Żydów. Główne zajęcia ludności żydowskiej w tym okresie stanowił handel bławatami, bydłem, drewnem, galanterią, końmi, zbożem, wyszynk trunków, różne rodzaje rzemiosła (garbarstwo, krawiectwo, kamasznictwo, szewstwo), a także usługi medyczne i adwokatura. W 1921 r. w rodzinie miejscowego lekarza i nauczycielki urodziła się Ida Fink – pisarka polskojęzyczna, od 1957 r. mieszkająca w Izraelu.

Niemcy wkroczyli do Zbaraża 4 lipca 1941 r. Tego samego dnia nastąpił pierwszy pogrom, w którym zgi

Więcej

Historia miejscowości

Robert Kuwałek

Zbaraż wzmiankowany był już na początku XIII wieku. Historycznie, do czasu I rozbioru należał do Wołynia. Miastem galicyjskim stał się dopiero po 1772 r., kiedy Austria zajęła południową część województwa wołyńskiego i włączyła ją do Galicji. W XIV-XV wieku Zbaraż był własnością książąt litewskich, między innymi kniaziów Nieświckich. Syn poległego w czasie najazdów tatarskich kniazia Wasyla Nieświckiego, Semen, przejął we władanie miasto i od jego nazwy utworzył ród Zabraskich, który był właścicielem Zbaraża do I połowy XVII wieku. W 1620 r. starosta krzemieniecki Krzysztof Zbaraski rozpoczął budowę zamku, który stanął w innym miejscu niż dawny zamek, wielokrotnie niszczony przez Tatarów. Jego brat, Jerzy dokończył budowę warowni oraz założył miasto, które otoczył umocnieniami. W miasteczku ufundował kościół parafialny i klasztor bernardynów. Po wygaśnięciu rodu Zbaraskich (obydwaj bracia nie mieli żon) Zbaraż przeszedł w ręce ich krewnych, książąt Wiśniowieckich.

W 1649 r. Zbaraż wytrzymał ponad miesięczne oblężenie wojsk kozacko-tatarskich. Obroną dowodził książę Jarema Wiśniowiecki. Bohdan Chmielnicki odszedł spod Zbaraża po podpisaniu ugody Zborowskiej. Przed bitwą pod Beresteczkiem Kozakom udało się na krótko zdobyć zamek zbaraski.

W 1675 r. Zbaraż został zdobyty przez Turków. Po tych najazdach Dymitrowi Wiśniowieckiemu udało się odbudować zamek i miasto, które w 1689 r. otrzymało prawa miejskie. Pod koniec XVII wieku drogą spadku Zbaraż stał się własnością Potockich. Na przełomie XVIII i XIX wieku Wincenty Potocki odrestaurował zamek i uczynił z niego swoją rezydencję, w której umieścił część swoich zbiorów kolekcjonerskich. Niestety, drogie zakupy do kolekcji oraz hulaszczy tryb życia doprowadziły go do upadku finansowego. Potoccy sprzedali Zbaraż ks. Jadwidze z Lubomirskich de Ligne. Zamek pozostał opuszczony i ulegał ruinie. Przez pewien czas w XIX wieku funkcjonowała tu cukrownia.

Pod panowaniem austriackim, od 1869 r. Zbaraż był miastem powiatowym. Przed I wojną światową liczył około 10 tysięcy mieszkańców.

4 lipca 1941 r. Niemcy wkroczyli do Zbaraża i tego dnia miał miejsce pogrom.

Więcej

 
Zaopiekuj się miastem

Zaopiekuj się miastem

Wykupując cegiełki możesz sfinansować rozbudowę opisu miasta, wykonanie dokumentacji fotograficznej czy inne działania.

Zaopiekuj się miastem

Galeria

Więcej

Genealogical Indexes

Jewish Records Indexing
5,000,000 Jewish Records Available Online!

 

JewishGen
Resources for Jewish Family History

To miasto lubią: