Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 77 058 532 zn. | 94876 zdjęcia | 877 wideo | 118 audio | 1885 miejscowości

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:inne / tarnopolskie (przed 1939)
Powiat:Тернопільська область [obwód tarnopolski], Збаразький район [rejon zbaraski] / zbaraski (przed 1939)
Gmina:Збараж / Zbaraż (przed 1939)
Inne nazwy:Збараж [j.ukr./ros]; זבאראזש[j.jidysz]
 
GPS:
49.6653° N / 25.7774° E
49°39'55" N / 25°46'38" E

Historia

Robert Kuwałek

Tablica pamiątkowa w Bełżcu | Adam Marczewski

Żydzi mieszkali w Zbarażu już na początku XVI wieku. Na 1510 r. datowany jest cmentarz. Pierwszy dokument mówiący o Żydach i chrześcijanach mieszkających razem w miasteczku pochodzi z 1593 r. Rozwój gminy żydowskiej nastąpił w I połowie XVII wieku. Wtedy też wybudowano w Zbarażu murowaną synagogę. W wyniku wojen z Kozakami i Turkami gmina praktycznie przestała istnieć, ale odbudowywała się pod koniec XVII w. W 1765 r. w Zbarażu mieszkało już 910 Żydów, a w 1900 r. 2896, stanowiąc 35% mieszkańców miasta (dostęp 29.10.2013).

Na przełomie XVIII i XIX wieku Zbaraż stał się ważnym ośrodkiem chasydzkim. Swój dwór chasydzki założył tu najpierw Zew Wolf ze Zbaraża, syn Magida ze Złoczowa. Potem osiadł tutaj Meszullam Fajwisz Halewi Heller, syn cadyka ze Śniatynia.

W okresie międzywojennym Zbaraż był miastem powiatowym województwa tarnopolskiego i w 1939 r. liczył około 10 tysięcy mieszkańców, w tym ponad 3000 Żydów (dostęp 29.10.2013 r.)]].

Niemcy wkroczyli do Zbaraża 4 lipca 1941 r. i tego dnia miał miejsce tutaj pogrom. 6 września tego roku odbyła się akcja na inteligencję żydowską, w wyniku której 60 osób zostało rozstrzelanych w lesie lubienieckim. Natomiast w marcu 1942 r. Niemcy wypędzili ze Zbaraża 600 osób chorych i starszych, które zostały zamordowane w drodze do Tarnopola. Pierwsze deportacje rozpoczęły się 31 sierpnia – 1 września 1942 r. Zostało wówczas złapanych kilkaset osób i dołączonych do transportu wysyłanego z Tarnopola do obozu zagłady w Bełżcu. Kolejna akcja miała miejsce 20-22 października i w jej wyniku do Bełżca wywieziono 1000 Żydów, natomiast kolejny tysiąc padł ofiarą wywózki do Bełżca 8-9 listopada 1942 r.. Jesienią 1942 r. zostało utworzone getto, mieszczące się w pobliżu dzisiejszej ul. Szolema Alejchema, które zlikwidowano ostatecznie 8 czerwca 1943 r., a jego mieszkańców rozstrzelano w Zbarażu. Z całej przedwojennej populacji Żydów zbaraskich uratowało się około 70 osób.

W 1961 r. w Stuttgarcie odbył się proces Hermanna Müllera, szefa referatu żydowskiego w niemieckiej policji bezpieczeństwa w Tarnopolu. Skazano go na dożywocie, między innymi za zagładę Żydów Zbaraża.

Więcej

Historia miejscowości

Robert Kuwałek

Zbaraż wzmiankowany był już na początku XIII wieku. Historycznie, do czasu I rozbioru należał do Wołynia. Miastem galicyjskim stał się dopiero po 1772 r., kiedy Austria zajęła południową część województwa wołyńskiego i włączyła ją do Galicji. W XIV-XV wieku Zbaraż był własnością książąt litewskich, między innymi kniaziów Nieświckich. Syn poległego w czasie najazdów tatarskich kniazia Wasyla Nieświckiego, Semen, przejął we władanie miasto i od jego nazwy utworzył ród Zabraskich, który był właścicielem Zbaraża do I połowy XVII wieku. W 1620 r. starosta krzemieniecki Krzysztof Zbaraski rozpoczął budowę zamku, który stanął w innym miejscu niż dawny zamek, wielokrotnie niszczony przez Tatarów. Jego brat, Jerzy dokończył budowę warowni oraz założył miasto, które otoczył umocnieniami. W miasteczku ufundował kościół parafialny i klasztor bernardynów. Po wygaśnięciu rodu Zbaraskich (obydwaj bracia nie mieli żon) Zbaraż przeszedł w ręce ich krewnych, książąt Wiśniowieckich.

W 1649 r. Zbaraż wytrzymał ponad miesięczne oblężenie wojsk kozacko-tatarskich. Obroną dowodził książę Jarema Wiśniowiecki. Bohdan Chmielnicki odszedł spod Zbaraża po podpisaniu ugody Zborowskiej. Przed bitwą pod Beresteczkiem Kozakom udało się na krótko zdobyć zamek zbaraski.

W 1675 r. Zbaraż został zdobyty przez Turków. Po tych najazdach Dymitrowi Wiśniowieckiemu udało się odbudować zamek i miasto, które w 1689 r. otrzymało prawa miejskie. Pod koniec XVII wieku drogą spadku Zbaraż stał się własnością Potockich. Na przełomie XVIII i XIX wieku Wincenty Potocki odrestaurował zamek i uczynił z niego swoją rezydencję, w której umieścił część swoich zbiorów kolekcjonerskich. Niestety, drogie zakupy do kolekcji oraz hulaszczy tryb życia doprowadziły go do upadku finansowego. Potoccy sprzedali Zbaraż ks. Jadwidze z Lubomirskich de Ligne. Zamek pozostał opuszczony i ulegał ruinie. Przez pewien czas w XIX wieku funkcjonowała tu cukrownia.

Pod panowaniem austriackim, od 1869 r. Zbaraż był miastem powiatowym. Przed I wojną światową liczył około 10 tysięcy mieszkańców.

4 lipca 1941 r. Niemcy wkroczyli do Zbaraża i tego dnia miał miejsce pogrom.

Więcej

 
Zaopiekuj się miastem

Zaopiekuj się miastem

Wykupując cegiełki możesz sfinansować rozbudowę opisu miasta, wykonanie dokumentacji fotograficznej czy inne działania.

Zaopiekuj się miastem

Galeria

Więcej

Genealogical Indexes

Jewish Records Indexing
5,000,000 Jewish Records Available Online!

 

JewishGen
Resources for Jewish Family History

To miasto lubią: