Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 167 597 zn. | 92160 zdjęcia | 882 wideo | 118 audio | 1973 miejscowości

Warta

Polska / łódzkie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:łódzkie / łódzkie (przed 1939)
Powiat:sieradzki / sieradzki (przed 1939)
Gmina:Warta / Warta (przed 1939)
Inne nazwy:דווארט [j. jidysz]; Варта [j. rosyjski]
 
GPS:
51.7112° N / 18.6245° E
51°42'40" N / 18°37'28" E

Lokalizacja

Kamila Klauzińska

Warta – miasto położone w centralnej Polsce, w województwie łódzkim, w powiecie sieradzkim. Odległe 15 km na północ od Sieradza, 64 km na zachód od Łodzi, 206 km na południowy zachód od Warszawy. Leży nad Wartą.

Więcej

Historia

Kamila Klauzińska

okładka książki o cmentarzu żydowskim w Warcie | Kamila Klauzińska

Pierwsi Żydzi przybyli do Warty w I połowie XVI wieku. Byli to Żydzi czescy i morawscy. W 1534 r. zbudowali pierwszą synagogę nieopodal rynku, a w pobliżu synagogi ulokowali cmentarz. W 1564 r. w mieście było 6 budynków należących do przedstawicieli społeczności żydowskiej. W 1616 r. odnotowano 17 domów żydowskich.

Niemal sto lat później daje się jednak zauważyć sprzeciw mieszkańców chrześcijańskich wobec społeczności żydowskiej. Spory dotyczyły głównie spraw ekonomicznych, np. w 1652 r. cech szewski wywalczył sobie wyłączne prawo skupowania skór. Do tej pory taki przywilej mieli tylko Żydzi. Z kolei przedstawiciele społeczności żydowskiej ponoć wykupywali po kolejnych pożarach spalone place i domy od Polaków za bezcen, później prowadząc w bardzo korzystnych miejscach rynku intratne interesy.

W 1655 r. w czasie „potopu” szwedzkiego, Warta wierna królowi polskiemu uległa spustoszeniu, a wraz z nią ucierpiała społeczność żydowska, mordowana zarówno przez Szwedów, jak i wojska Stefana Czarnieckiego. Podczas pożaru w 1656 r. spłonęła żydowska część miasta. Ponowny napływ ludności żydowskiej nastąpił około 1660 r. Władze miasta nakładały na Żydów coraz to nowe obciążenia, które zmniejszały ich dochody. Dotkliwe dla Żydów były także podatki na rzecz skarbu królewskiego i klasztoru oo. Bernardynów. W 1671 r. Żydzi bronili swoich praw przed królem Michałem Korybut Wiśniowieckim, który przywrócił im prawo uboju zwierząt i handlu mięsem, zezwolił także żydowskim kuśnierzom na produkcję futer i czapek. Wszystko to jednak nie zmieniło do nich stosunku ich chrześcijańskich sąsiadów. Nadal starali się oni ograniczyć możliwości zarobkowe ludności żydowskiej. W XVIII w. w Warcie obowiązywało ograniczenie dla Żydów w handlu piwem i wódką.

Trzeci wielki pożar Warty, który wybuchł w 1757 r. doprowadził do ruiny miasto, które od tej pory zaczęło chylić się ku upadkowi ekonomicznemu. Żywioł pochłonął wówczas 7 domów, których właścicielami były osoby wyznania mojżeszowego. W 1789 r. do Żydów należało 39 domostw w Warcie, w większości drewnianych.

W XVIII w. w Warcie funkcjonowała szkoła elementarna prowadzona przez oo. Bernardynów. Nauki prowadzone były w niej jednak w duchu idei Komisji Edukacji Narodowej i pełnej tolerancji. Świadczy o tym fakt, iż do szkoły tej uczęszczały również dzieci wyznania mojżeszowego, m.in. Hanuszkowicz. N

Więcej

Historia miejscowości

Kamila Klauzińska

Pierwsze informacje o Warcie pochodzą z 1255 r. z przywileju wystawionego przez Kazimierza, księcia kujawsko–łęczycko–sieradzkiego, w którym książę zezwolił dwóm mieszczanom Marcinowi i Wilkinowi na lokację osady.

Rozwojowi Warty sprzyjały przebiegające przez miasto szlaki handlowe: trakt solny z Bochni do Kalisza, droga morawsko-kujawska i droga łącząca Mazowsze z Wielkopolską i Śląskiem. Świadectwem licznej obecności kupców jest utworzenie tu komory celnej, o której pierwsza wzmianka pochodzi z 1369 r. Druga połowa XIV w. oraz XV i XVI w. to okres największego rozkwitu Warty. W mieście kwitł przemysł sukienniczy. Na przełomie XV i XVI w. działało tu pięć cechów rzemieślniczych: tkaczy, rzeźników, kowali, ślusarzy i szewców. Miasto stanowiło także ośrodek handlu, przede wszystkim lokalnego, choć docierali tu kupcy z Krakowa i Wrocławia.

Na przełomie XV i XVI w. Warta należała do grupy miast średnich, określanych przez źródła podatkowe jako oppida secundi ordinis. W 1458 r. Warta liczyła około 1400 mieszkańców, było tu ok. 230 domów stojących przy rynku i 14 ulicach: Sieradzkiej, Św. Jana, Łaziebnej, Błotnej, Prezbitrów, Wójtowskiej, Głębokiej, Stawskiej, Witowskiej, Dworskiej, Żydowskiej (co świadczy o obecności w mieście społeczności żydowskiej), Dudlowskiej, Poroszkowskiej i Solatowej oraz na dwóch przedmieściach. Ten układ przestrzenny, utworzony u schyłku średniowiecza, przetrwał w niemal niezmienionej formie przez następne stulecia, czego świadectwem jest zarówno plan miasta z XIX w., jak i dzisiejsza zabudowa rynku i jego otoczenia.

Rozwojowi gospodarczemu miasta towarzyszył wzrost znaczenia politycznego. W latach 1423–1447 odbyło się siedem zjazdów, na które przybywali królowie (kolejno Władysław Jagiełło, Władysław III i Kazimierz Jagiellończyk) i elity możnowładztwa polskiego.

Schyłek XV w. przyniósł pierwsze symptomy świadczące o pogorszeniu się warunków rozwoju Warty. Oprócz klęsk żywiołowych niekorzystnym, z punktu widzenia miasta i mieszczan, zjawiskiem było zastawianie Warty przez Kazimierza Jagiellończyka i jego następców możnowładcom. Mimo pogarszania się koniunktury przez cały XVI i pierwszą połowę XVII w. Warta była ważnym ośrodkiem produkcji rzemieślniczej; kolejne specjalności zyskiwały organizację cechową, m.in. prasołowie, kuśnierze, bednarze, krawcy, piekarze, a nawet złotnicy.

Więcej

 
Zaopiekuj się miastem

Zaopiekuj się miastem

Wykupując cegiełki możesz sfinansować rozbudowę opisu miasta, wykonanie dokumentacji fotograficznej czy inne działania.

Zaopiekuj się miastem

Galeria

Więcej

Genealogical Indexes

Jewish Records Indexing
5,000,000 Jewish Records Available Online!

 

JewishGen
Resources for Jewish Family History

To miasto lubią: