Historia

Marta Kubiszyn/Tomasz Pańczyk

Nie wiadomo dokładnie, kiedy w Szczebrzeszynie zaczęli osiedlać się Żydzi, choć niektórzy badacze wskazują nawet na początek XV lub koniec XIV w. Najprawdopodobniej na początku XVI w. powstała też w Szczebrzeszynie pierwsza synagoga, zniszczona podczas powstania Chmielnickiego, kiedy to Kozacy wymordowali większość miejscowych Żydów.

Wykaz osiedli wyznawców religii mojżeszowej z 1507 r. informuje, że kahał szczebrzeszyński uiścił w tym roku podatek koronacyjny w wysokości 25 zł, co wskazywałoby na przybycie Żydów do Szczebrzeszyna przed wspomnianym rokiem.

Przybycie ich zawdzięcza miasto prawdopodobnie decyzji ówczesnego właściciela, a był nim w omawianym okresie Jan Amor Tarnowski. Podejmując decyzję o sprowadzeniu Żydów na teren swoich posiadłości stawiał na korzyści gospodarcze – działalność Żydów i płynące stąd dochody przemawiały za tym, iż warto w nich zainwestować; sprawdzali się rzemieślnicy, handlarze i arendarze. Byli wśród nich: rzeźnicy, krawcy, stolarze, snycerze z czasem pojawili się kupcy, a handel stał się podstawą profesją, obok arendy i uprawy winnej latorośli.

Żydzi szczebrzeszyńscy handlowali suknem, płótnem, artykułami korzennymi – z upływem lat doszło do pewnej specjalizacji, mianowicie jak podaje Maurycy Horn przeważały w Szczebrzeszynie (i pobliskim Turobinie) towary kolonialne i zboże. Żydzi handlowali korzeniami i robili interesy na jarmarkach lubelskich. Poza handlem i rzemiosłem domeną ich działalności była arenda; arendowali stawy, browary, gorzelnie i młyny. Wiązało się to z pewną odpłatnością, ale i przywilejami, np. dzierżawcy stawów nowo zamojskich posiadali wyłączne prawo sprzedaży ryb w Zamościu i Szczebrzeszynie. Najbardziej znaną rodziną arendarzy byli w XVI w. na terenie Zamojszczyzny Nosalczykowie (Nosołowicze). Ponoszone z tytułu dzierżawy opłaty wynosiły w ich przypadku 15 tys. złotych rocznie. Nosalczykowie mieszkali głównie w Szczebrzeszynie; w XVII w. niektórzy z nich przenieśli się do Zamościa – pierwszym z rodu, który osiedlił się w Zamościu był Icek Izraelowicz.

Za ostatnich Jagiellonów Żydzi zaczęli otrzymywać nowe przywileje – tzw. Serwituty. Ci, którzy je otrzymali mogli zaopatrywać dwór królewski w niezbędne artykuły żywnościowe; podlegali też wyłącznie jurysdykcji królewskiej; ze Szczebrzeszyna przywilejem takim obdarowano Iza

Więcej

Więcej

Więcej

Podsumowanie

Lokalizacja

Marta Kubiszyn + Tomasz Pańczyk

Szczebrzeszyn znajduje się w południowo–wschodniej Polsce, na Wyżynie Lubelskiej, w południowej części województwa lubelskiego, w zachodniej części powiatu zamojskiego. Szczebrzeszyn, będący ośrodkiem administracji lokalnej i siedzibą Urzędu Miejskiego, liczy 5,2 tys. mieszkańców (2007 r.).

Miasto leżące na zachodnim brzegu rzeki Wieprz w odległości 21 km od Zamościa, jest znanym i popularnym ośrodkiem turystycznym na terenie Roztoczańskiego Parku Narodowego oraz Szczebrzeszyńskiego Parku Krajobrazowego.

Więcej