Historia

Judyta Pawlak

Początki osadnictwa żydowskiego.

Wraz z upadkiem klasztoru cystersów w Sulejowie zaczęli osiedlać się Żydzi. Pierwsi przybyli do Sulejowa pod koniec XVIII wieku, natomiast pierwsze wzmianki o nich pochodzą z 1808 roku (Sulejów liczył wówczas 91 Żydów, co stanowiło 17% ówczesnej populacji miasta).

Sąsiadujące miasta, takie jak Piotrków Trybunalski, czy Żarnów posiadały już duże skupiska żydowskich mieszkańców, dlatego chętnie oferowały pomoc osiedlającym się Żydom w Sulejowie. Jednym z pierwszych Żydów osiadłych w Sulejowie był Fajwel Rozenblum.

Prawo Żydów do osiedlania się w mieście uzależniono od decyzji wyższych organów policji. Władze administracyjne miały zwracać uwagę na zachowanie właściwych proporcji pomiędzy liczbą kupców, rzemieślników chrześcijańskich i żydowskich. Ludność żydowską usiłowano germanizować i dlatego wprowadzono zakaz używania języka hebrajskiego, nadawano im niemieckie nazwiska. W tym celu w 1793 roku władze zaboru pruskiego wydały zarządzenie o nadaniu nazwisk wszystkim Żydom. Inspiracją dla brzmienia nowych nazwisk były nazwy miejscowości, z których wywodziła się dana rodzina, imię ojca, wykonywany zawód, często też humor i fantazja niemieckich urzędników. Wśród Żydów sulejowskich zdecydowaną większość stanowiły jednak nazwiska pochodzenia niemieckiego.

W owym czasie sytuacja ludności żydowskiej była bardzo trudna.

Po klęsce powstania listopadowego wprowadzony przez cara Mikołaja I tzw. statut organiczny z 26 II 1832 roku zachowywał w artykule 5 zasadę z Konstytucji Królestwa Polskiego z 1815 roku, odmawiającą ludności żydowskiej praw politycznych i obywatelskich. Ponadto niezależnie od tego, że płaciła podatki obowiązujące wszystkich mieszkańców, obarczona była dodatkowymi ciężarami. Wśród nich m.in.: podatek od mięsa koszernego, podatek rekrutacyjny, podatek od produkcji i wyszynku trunków, podatek od dzierżawy nieruchomości, podatek biletowy, opłaty od najmu lokali, daniny w naturze. Poza pozbawieniem praw politycznych oraz obłożeniem dodatkowymi podatkami, Żydzi pozbawieni byli także możliwości korzystania z praw cywilnych. Nie mogli piastować wyższych urzędów państwowych, nie byli również dopuszczeni do wykonywania niektórych zawodów, takich jak: lekarz, farmaceuta, chemik, nauczyciel.

W 1850 roku Rada Administracyjna postanowi

Więcej

Historia miejscowości

Judyta Pawlak

Sulejów należy do najstarszych osad nadpilicznych. Jej początki datuje się na X wiek. Jednakże pierwsze wzmianki o Sulejowie pochodzą z połowy XII wieku. Sulejów znany był wówczas pod nazwami: Dulugov, Siliev, Sulev i Syrie. Początkowo Sulejów był osadą książęcą (targowiskiem) z miejscem poboru cła. Legenda przypisuje nazwę miejscowości od Suleja, rycerza który w XI wieku miał mieć tu swoją ojcowiznę. Rozwój wczesnej osady związany był prawdopodobnie z lokalizacją w dolinie rzeki Pilicy i poborem myt. Na rzece funkcjonowała bowiem komora celna. Taka lokalizacja musiała mieć znaczenie strategiczne. To tu krzyżowały się ważne szlaki handlowe. Pierwszy z nich prowadził z Krakowa do Torunia, stanowiąc fragment szlaku prowadzącego z Węgier przez Kraków nad Bałtyk (tzw. droga węgiersko – bałtycka). Drugi prowadził z Kazimierza Dolnego przez Radom, Opoczno Sulejów do Piotrkowa, Widawy, Kępna z odgałęzieniem w kierunku Kalisza. Drogi te należały przez szereg lat do głównych szlaków handlowych. Kupcy węgierscy szli tędy aż do Skandynawii, wioząc miedź i sól. Pierwotna osada handlowa wraz z targowiskiem znajdowała się po prawej stronie Pilicy, tuż obok późniejszego opactwa. Prawa lokacyjne otrzymał Sulejów od księcia Władysława Łokietka w 1279 roku, a w 1308 roku prawa miejskie. Ważną rolę w historii Sulejowa odgrywało opactwo cystersów, które aktem fundacyjnym Kazimierza Sprawiedliwego „In ecclesia santi blassi”, wydanym 10 VIII 1176 roku, otrzymało Sulejów wraz z przyległościami. Opactwo prędko doszło do olbrzymich bogactw, ale mieszkańcy Sulejowa nie mieli żadnych korzyści. Dochodziło do wielokrotnych buntów mieszczan, które powodowały tylko zwiększenie dotychczasowych świadczeń. Cystersi odpowiedzialni byli za rozwój miasta. To od ich woli zależał napływ ludności do okolicznych miejscowości. Opat i bracia cystersi mieli prawo, w celu uprawiania rzemiosła, sprowadzać ludność wszelkich zawodów i pochodzenia oprócz Żydów. Żydom nie wolno było również nabywać tu domów. Opaci nie pozwalali również wznosić żadnych zakładów, dlatego Sulejów, mający naturalne bogactwa nie rozwijał się. Miasteczko było biedne i nieudolne.

Z czasem Sulejów ulegał stopniowej agraryzacji. Głównym zajęciem mieszkańców Sulejowa była uprawa roli, eksploatacja puszczańskich lasów, handel i wypalanie wapna. W 131

Więcej

Bibliografia

Marcin

• Gminne centrum informacji w Sulejowie: www.gci.sulejow.pl
• Klasztor cystersów w Sulejowie: www.sulejow.cystersi.pl; www.zamkipolskie.com/sulejow/sulejo.html
• Serwis internetowy mieszkańców Sulejowa: www.sulejowmojemiasto.pl
• Strona internetowa Urzędu miejskiego w Sulejowie: www.sulejow.pl
• Berezowski J., Z przeszłości gospodarczej Sulejowa, „Zeszyty Uniwersytetu Łódzkiego” 1957, Seria I, Z. 5.
• Cała A., Asymilacja Żydów w Królestwie Polskim (1865 – 1897), Warszawa 1989, s. 47.
• Eisenbach A., Emancypacja Żydów na ziemiach polskich 1785 – 1870 na tle europejskim, Warszawa 1988.
• Eisenbach A., Kwestia równouprawnienia Żydów w Królestwie Polskim, Warszawa 1972.
• Eisenbach A., Z dziejów ludności żydowskiej w Polsce w XVIII – XIX wieku. Studia i szkice, Warszawa 1983.
• Encyklopedia Olgelbranda, t. XXIV, Warszawa 1887.
• Fuks M., Żydzi w zaraniu niepodległości Polski, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” Nr 2, 1989.
• Hałaczkiewicz B., Działalność gospodarcza ludności żydowskiej w Piotrkowie w latach 1914 – 1939, [w:] Badania nad dziejami regionu piotrkowskiego, z. 3, Piotrków Tryb. 2002.
• Januszkiewicz J., Sulejów i okolice, Łódź 1971.
• Libionka D., „Kwestia żydowska” w prasie katolickiej w Polsce w latach trzydziestych XX wieku, „Dzieje Najnowsze”, 1999.
• Mendelson E.,  Żydzi Europy Środkowo – Wschodniej w okresie międzywojennym, Warszawa 1992.
• Myszkowska K., Żydzi w Sulejowie w latach 1918-1939
• Puś W., Żydzi w Łodzi  1793 – 1914, Łódź 1998.
• Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, pod red. B. Chlebowskiego, W. Wawelskiego, F. Sulimierskiego, t. XI, Warszawa 1890.
• Szczególne podziękowania dla Katarzyny Myszkowskiej za udostępnienie swojej pracy magistersk

  Więcej

Podsumowanie

Lokalizacja

Judyta Pawlak

Sulejów to niewielkie 6-tysięczne miasteczko położonew dolinie rzeki Pilicy, 11 km na wschód od Piotrkowa Trybunalskiego. Gmina leży w powiecie piotrkowskim, w województwie łódzkim. Jej obszar rozciąga się na powierzchni  21,2 km.