Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 177 688 zn. | 84412 zdjęcia | 790 wideo | 117 audio | 1926 miejscowości

Słomniki

Polska / małopolskie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:małopolskie / kieleckie (przed 1939)
Powiat:krakowski / krakowski (przed 1939)
Gmina:Słomniki / Słomniki (przed 1939)
Inne nazwy:סלומניקי [j. hebrajski]; Slomnik [j. jidysz]; Słomniki [j. niemiecki]
 
GPS:
50.2399° N / 20.0821° E
50°14'23" N / 20°04'55" E

Lokalizacja

Adam Marczewski

Miasto Słomniki jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej w powiecie krakowskim, w północnej części województwa małopolskiego. Miasto znajduje się w odległości 24 km na północ od Krakowa.

Jest położone w szerokiej dolinie rzeki Szreniawa, wokół której górują pagórki wyżyny Miechowskiej.

Więcej

Historia

Anna Kępińska

Żydzi ze Słomnik | Nieznany

Przez długi czas Słomniki, jako miasto należące do dóbr zakonnych, posiadały przywilej de non tolerandis Iudaeis, należały więc do miast, w których Żydzi nie mogli się osiedlać. Z drugiej strony już w połowie XVI w. można znaleźć wzmianki o obecności przedstawicieli religii mojżeszowej w tym mieście. Zapewne chodziło jednak o krótkotrwały pobyt.

Spotkać się można również ze stwierdzeniem, że w 1758 roku Słomnikach były dwa domy żydowskie, zamieszkałe przez 8 osób, a do końca wieku przybyła tam jeszcze jedna rodzina. Wiadomo, że jedną z nich była rodzina Lublinerów, których dom znajdował się na tzw. Zamościu, czyli już za rogatkami miasta. Trudno to jednoznacznie określić, bowiem w czasie spisu ludności żydowskiej z lat 1790–1792 władze Słomnik nie przekazały danych dotyczących liczby Żydów na terenie miasta, zapisano je zatem jako miejscowość, w którym brak rzeczonego osadnictwa. Natomiast w położonej nieopodal wsi Słomniczki, należącej do parafii Słomniki i stanowiącej dobra królewskie, w browarze dworskim mieszkał wraz z rodziną Marek Szymonowicz, dwóch żonatych służących oraz owdowiała służąca; karczmę arendował Lewek Szymonowicz z żoną oraz trzema synami; w chałupie dworskiej mieszkał Jakob Szymonowicz, również członek rodzinny. Łącznie w Słomniczkach mieszkało w 1791 r. 21 osób wyznania mojżeszowego. Rok później było ich już 24, ponieważ rodziny powiększyły się, a w browarze zatrudniono jeszcze jednego służącego.

Możliwość swobodnego osiedlania się w Słomnikach przyniósł Żydom dopiero akt emancypacyjny cara Aleksandra II z 1863 roku. Chętnie skorzystali z nowych możliwości, a już wkrótce stanowili znaczną cześć ludności miasta. Podobnie jak we wszystkich miastach i miasteczkach za ziemiach polskich, tak w Słomnikach podstawę utrzymania stanowił dla Żydów handel, zarówno większy, wykraczający daleko poza teren województwa, jak zupełnie drobny. Na konkurencję w interesach nakładały się różnice wyznaniowo-obyczajowe. Oliwy do ognia dolewało duchowieństwo, przestrzegając przed szkodliwością napojów serwowanych w karczmach. Jako że najczęściej arendarzami byli Żydzi, w umysłach prostych ludzi, nie aż tak chętnych do  zwalczania pijaństwa jak duszpasterze, walka z pijaństwem przekształcała się w walkę z Żydami.

Kiedy w 1877 r. delegacja żydowska domagała się surowego ukarania chłopa stającego przed s

Więcej

Historia miejscowości

Anna Kępińska

Słomniki. Rynek. | nieznany

Prawdopodobnie nazwa miasta wzięła się od szłomiarzy (zwanych w średniowieczu szłomnikami) – wyrabiających szłomy, czyli hełmy skórzane obite blachą dla drużyny królewskiej. Pierwsze wzmianki historyczne o miejscowości pochodzą z 1287 roku. Istniała tu wtedy osada targowa i myśliwska, należąca do zakonu cystersów z Kocic, położona przy szlaku łączącym Wieliczkę i Bochnię z Wielkopolską. W XIII w. została trzykrotnie splądrowana przez Tatarów (1241, 1259, 1287).

Prawa miejskie nadał Słomnikom król Kazimierz Wielki w 1358 roku. Położenie przy szlaku handlowym dało miastu szansę szybkiego rozwoju, co było widoczne szczególnie w wiekach XV i XVI. Miało status miasta królewskiego. Zostało nawet uhonorowane kilkoma wizytami królewskimi. Gościli tu: królowa Jadwiga (1392), Władysław Jagiełło (1420), Kazimierz Jagiellończyk (1447) oraz Zygmunt Stary (1548). W 1554 r. powstał pierwszy zbór kalwiński. W okresie potopu (1655–1660) miasto zostało zniszczone przez wojska szwedzkie.

Kolejną ważną kartą w dziejach miasta stało się powstanie kościuszkowskie. Po bitwie pod Racławicami odbyło się tutaj zgrupowanie wojsk polskich, a na rynku Tadeusz Kościuszko awansował do stopnia generała Józefa Zajączka i Antoniego Madalińskiego.

Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 r. Słomniki znalazły się w zaborze austriackim. Następnie, od 1809 r. wchodziły w skład Księstwa Warszawskiego, a potem, po 1815 r. – do należącego do Rosji Królestwa Polskiego. W czasie powstania styczniowego okolice miasta były terenem walk partyzanckich, za co Słomniki zapłaciły utratą praw miejskich w 1870 roku. Przywrócono je w 1917 roku. W 1934 r. miasto otrzymało połączenie kolejowe na magistralnej linii Warszawa – Kraków. Budowa stacji stanowiła ważny impuls dla miejscowej gospodarki.

6 września 1939 r. Słomniki zostały zajęte przez Niemców. Okupacja niemiecka trwała do 15 stycznia 1945 roku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. krakowskiego. Obecnie jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Słomniki w województwie małopolskim.

Nota bibliograficzna

  • Pankowicz A., Słomniki : portret miasta w okresie staropolskim, Kraków 1994.

Więcej