Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 79 882 809 zn. | 95319 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1923 miejscowości

Skarszewy

Polska / pomorskie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:pomorskie / pomorskie (przed 1939)
Powiat:starogardzki / kościerski (przed 1939)
Gmina:Skarszewy / Skarszewy (przed 1939)
Inne nazwy:Skarszewò (kaszubski)
Schöneck [j.niemiecki],
 
GPS:
54.0691° N / 18.4442° E
54°04'08" N / 18°26'38" E

Lokalizacja

Izrael Badacz

Miasto Skarszewy leży w powiecie starogardzkim w województwie pomorskim. Liczy 6,3 tys. mieszkańców (1998 r.). Jest położone nad rzeką Wietcisą na Pojezierzu Starogardzkim.

Więcej

Historia

Małgorzata Grzenda

W Skarszewach, podobnie jak na terenach całego Pomorza, istniała dość liczna w swoim czasie społeczność żydowska. Jej początki siegają XVI w., kiedy to na Przedmieściu Chojnickim, na gruntach należących do starostów skarszewskich, zaistniała samodzielna gmina. Posiadała ona własną synagogę, cmentarz i mykwę na rzeką Wietcisą.

W 1772 r.władze pruskie zmusiły ludność żydowską do przeniesienia się do miasta. Ubożsi Żydzi, którzy nie byli w stanie się opłacić, wyemigrowali w głąb Prus Zachodnich. Bogaci zaś osiedlili się po stronie południowej rynku, przy murach obronnych i wzdłuż ulicy Zduńskiej. W 1780 r. mieszkało w Skarszewach 150 Żydów, trudniących się handlem i rzemiosłem. Otrzymali oni od władz miejskich zgodę na budowę nowej synagogi i załażenie cmentarza nad jeziorem Borówno Wielkie.

Po otrzymaniu w 1812 r. praw miejskich, liczba Żydów w Skarszewach zaczęła powoli wzrastać, dochodząc do 226 w 1871 r. W tym czasie powstawały już drobne zakłady przemysłowe, m.in.: farbiarnia, młyny i tartaki, dające zatrudnienie większej liczbie osób. Niemniej sytuacja materialna Żydów skarszewskich nie była przypuszczalnie najlepsza, skoro około 1880 r. zaczęli opuszczać miasto. Wyludnienie gminy z pewnością było również spowodowane migracjami za ocean, w głąb Niemiec oraz do dynamicznie rozwijających się gmin położonych na wybrzeżu. Procesy te najlepiej przedstawiają liczby: w 1895 r. było już 165 Żydów, w 1910 r. – 106, a po I wojnie światowej pozostało ich w Skarszewach jedynie 60. Kontynuacja tych migracji nastąpiła po 1920 r., kiedy to obszar dawnych Prus Zachodnich został przyłączony do Polski. 

Zagłada społeczności nastąpiła w okresie okupacji niemieckiej, rozpoczętej we wrześniu 1939 roku. Ci, którzy nie zdążyli odpowiednio wcześniej uciec, padli ofiarami antyżydowskiej polityki okupanta, wskutek której już rok później w dawnych Prusach Zachodnich (Westpreußen) nie było ani jednej osoby pochodzenia żydowskiego. Ok. 1940 r. zburzona została  synagoga.

W 1939 r. duży leśny cmentarz gminny, położony w odległości 3 km od Skarszew, na terenie nadleśnictwa Bączek, stał się miejscem kaźni okolicznej ludności polskiej i żydowskiej. Według szacunkowych danych Niemcy rozstrzelali tu około 250 mieszkańców Skarszew i Kościerzyny. Rok

Więcej

Historia miejscowości

Izrael Badacz, Magdalena Wójcik

Skarszewy otrzymały prawa miejskie w 1320 r. pod nazwą Reueninov, wzięto zapewne od słowiańskiego „Równino”. Jednak pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z  1198 r., kiedy to książę Grzymisław podarował joannitom okoliczne ziemie. Po lokacji w mieście ulokowano siedzibę komandorii i baliwatu Zakonu św. Jana Jerozolimskiego. Do sprzedaży miasta Zakonowi Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, do której doszło w 1370 r., Skarszewy były jedynym miastem joannickim na Pomorzu Gdańskim.

W okresie panowania krzyżackiego miasto zostało dwukrotnie napadnięte i spalone – przez husytów w 1433 r. oraz przez Polaków w 1462 roku. Ostatecznie Skarszewy znalazło się w granicach Rzeczypospolitej, zgodnie z postanowieniami II pokoju toruńskiego (1466). W 1629 r. Szwedzi spalili dużą część budynków oraz zamek.

W 1613 r. małe, niemieckojęzyczne Skarszewy zostały stolicą województwa pomorskiego potężnej jeszcze Rzeczypospolitej. Stało się tak, gdyż największy ośrodek Prus Królewskic, Gdańsk nie chciał zająć tej pozycji, strzegąc swej niezależności obwarowanej licznymi przywilejami. Wskutek od 1466 r. województwo pomorskie nie miało stałej siedziby. Zmieniło się to dopiero właśnie w 1613 r., gdy połączono funkcje wojewody pomorskiego i starosty skarszewskiego. Odtąd Skarszewy były nie tylko formalną stolicą województwa. Na tutejszym zamku rezydował wojewoda pomorski, tu też zbierał się sąd ziemski.

W 1741 r. doszło w Skarszew do osobliwego zdarzenia. Gdy podczas Wielkanocy zawalił się miejscowy zbór luterański, obawiano się, że zwaśnieni z protestantami katolicy nie pozwolą na jego odbudowę. Dlatego potajemnie przygotowano w Gdańsku elementy nowej świątyni, a następnie przywieziono je na miejsce na 131 wozach w asyście żołnierzy i rzemieślników, którzy w ciągu jednej doby, z 14 na 15 września 1741 r., ustawili ją na miejscu poprzedniczki. Błyskawiczna akcja uprzedziła ewentualne zakusy katolickich oponentów.

W 1772 r. po I rozbiorze Polski Skarszewy zostały przyłączone do Prus. W 1858 r. miały 2272 mieszkańców. Okres intensywnego rozwoju przypadł na drugą połowę XIX wieku. Powstał węzeł kolejowy, łączący linię Pszczółki – Kościerzyna (1884–1885) z linią biegnącą do Starogardu Gdańskiego (1905). W 1886 r. powstał lokalny periodyk „Schoenecker Anzeiger”. Rosła liczba

Więcej

 
Zaopiekuj się miastem

Zaopiekuj się miastem

Wykupując cegiełki możesz sfinansować rozbudowę opisu miasta, wykonanie dokumentacji fotograficznej czy inne działania.

Zaopiekuj się miastem

Galeria

Więcej

Genealogical Indexes

Jewish Records Indexing
5,000,000 Jewish Records Available Online!

 

JewishGen
Resources for Jewish Family History

To miasto lubią: