Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 84 194 456 zn. | 95682 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1888 miejscowości

Rudnik nad Sanem

Polska / podkarpackie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:podkarpackie / lwowskie (przed 1939)
Powiat:niżański / (przed 1939)
Gmina:Rudnik / (przed 1939)
Inne nazwy:
 
GPS:
50.4431° N / 22.2501° E
50°26'35" N / 22°15'00" E

Lokalizacja

Małgorzata Kuźma

Rudnik nad Sanem – miasto położone w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, w powiecie niżańskim. Odległe 13 km na południowy wschód od Niska, 59 km na północny wschód od Rzeszowa, 268 km na południowy wschód od Warszawy. Leży nad Sanem.

Więcej

Historia

Małgorzata Kuźma, Magdalena Wójcik

Dziecko żydowskie z Rudnika | Nieznany

Już w chwili lokacji miasta mieszkali tu pierwsi Żydzi. Wiadomo, że starszy z cmentarzy żydowskich został założony w 1563 roku. W 1578 r. podatek płaciło 6 rodzin żydowskich. Przy powtórnej lokacji miasta w 1598 r. zezwolono Żydom na posiadanie tylko 2 domów, ponadto nie mogli kupować ziemi w mieście i arendować wyszynków. Zgodzono się, aby zajmowali się handlem i rzemiosłem.

W 1662 r. żyło w miasteczku 25 rodzin żydowskich na ogólną liczbę 168, ale w 1676 r. już tylko 5 rodzin. Synagoga wzmiankowana jest w 1671 r. W 1711 r. Żydzi z Rudnika mieli zapłacić 100 złp, w 1735 r.  – 53 złp, a w 1737 r. – 150 złp.

W 1696 r. był tu przykahałek. Już wówczas Żydzi mieli domy w rynku. 

W 1748 r. w mieście żyło 14 rodzin żydowskich. Społeczność posiadała drewnianą bożnicę. W 1756 r. biskup krakowski Stanisław Kostka Załuski zezwolił na budowę nowej bożnicy i cmentarza. Synagogę wybudowano na tyłach rynku, a nowy cmentarz założono na peryferiach zabudowy miejskiej z dala od kościoła. 

W 1765 r. na terenie kahału mieszkało 196, zaś w samym mieście – 169 Żydów. Wysokość podatku tolerancyjnego wynosiła w 1777 r. 196 złp. W 1830 r. w Rudniku żyło 339 Żydów, ale już w 1870 r. do gminy żydowskiej należały 954 osoby. Kahał utrzymywał dwóch rabinów. Znaczną część miejscowych Żydów stanowili w tamtym czasie chasydzi. Od 1883 r. funkcję rabina pełnił Jakub Isaak Horowitz, który był wybitnym znawcą kabały. W późniejszych latach Horowitz pełnił rolę przewodniczącego sądu rabinackiego w Koszycach na Słowacji.

W 1900 r. kahał utrzymywał szkołę religijną, a liczba Żydów w gminie wynosiła 2388 osób. Natomiast w 1907 r. w samym mieście mieszkało 1198 Żydów, którzy stanowili prawie 36% ogółu mieszkańców. Posiadali wówczas dwie synagogi, cheder, łaźnię i dwa cmentarze.

W 1921 r. w miasteczku żyło 805 Żydów, co stanowiło 27,2% ogółu mieszkańców. W okresie międzywojennym XX w. istniał tu oddział Centralnego Związku Rzemieślników Żydów w Polsce.

Obie synagogi, łaźnię i cheder spalili Niemcy 13.09.1939 r., wpędzając do nich uprzednio kilkudziesięciu Żydów. Część Żydów uciekła do ZSRR, część do Ulanowa. 28 września Niemcy wypędzili część miejscowych Żydów za San, do sowieckiej strefy okupacyjnej. Cmentarze zniszczyli w 1940 r., rozbijając nagrobki na tłuczeń,

Więcej

Historia miejscowości

Małgorzata Kuźma

Miasteczko leży na lewym brzegu Sanu, przy ujściu Rudy, zwanej tez Rudnikiem. Badania archeologiczne wskazują, że osadnictwo na terenie obecnego Rudnika istniało juz w epoce brązu. Osada powstała prawdopodobnie w XIV wieku i dzięki położeniu przy rzece, szybko sie rozwijała. W 1552 roku Krzysztof Gnojeński, w oparciu o przywilej lokacyjny króla Zygmunta Augusta, założył miasto na gruntach wsi Kopki . Wspomniany przywilej ustanowił cotygodniowe targi oraz dwa doroczne jarmarki.

Po Gnojeńskich właścicielami Rudnika byli Lipniccy, następnie zaś Ulińscy, których staraniem erygowano w mieście parafię oraz utworzono szkołę parafialną. Egzystencja Rudnika opierała się na rzemiośle – działały między innymi cechy: szewski, piekarski, flisacki. W tej ostatniej dziedzinie konkurencja Ulanowa była tak silna, że Rudnik nigdy nie uzyskał większego znaczenia jako port rzeczny i ośrodek produkcji statków.

Podczas "potopu" w 1656 roku jazda Czarnieckiego rozbiła oddział szwedzki stacjonujący w Rudniku, stanowiący straż przyboczną Karola Gustawa. Król omal nie wpadł w ręce Polaków lecz zdołał uciec . Rudnik wielokrotnie niszczyły pożary, najgroźniejszy wybuchł w 1915 roku. Spłonęła wówczas niemal cala, drewniana zabudowa wokół rynku.

Tradycja wikliniarstwa w Rudniku sięga jeszcze czasów Jana Kazimierza, a San, rozlewający się wokół miasta na szerokości 800 metrów, tworzy na wybrzeżach idealne tereny plantacyjne dla wikliny. Toteż przemysł koszykarski miasta był znany w Polsce, a nawet zagranicą, szczególnie zaś w Stanach Zjednoczonych, dokąd rokrocznie odchodziły wielkie transporty gotowych wyrobów koszykarskich. Największa fabryka koszykarska została założona w 1880 roku – Fabryka Krausów, produkująca nieskończoną ilość wyrobów koszykarskich. Szereg innych mniejszych zakładów miało przeważnie charakter chałupniczy.

Samo miasto nie było pozbawione znaczenia historycznego. W lasach rudnickich, jako leżących na pograniczu byłego zaboru rosyjskiego, organizowali się powstańcy w 1863 roku, w bitwie zaś pod Hutą Krzeszowską nad Sanem, poniósłszy klęskę, przeprawiali się na tereny sąsiadujące z Rudnikiem. Tutaj też znajdują się ślady mogił powstańców. W czasie ostatniej wojny w ciągu 6 tygodni toczyła się bitwa pod miastem, przy czym zostało ono zniszczone zarówno przez wojska rosyjskie, jak przez austriackie, przechodząc kilkakrotnie

Więcej

 
Zaopiekuj się miastem

Zaopiekuj się miastem

Wykupując cegiełki możesz sfinansować rozbudowę opisu miasta, wykonanie dokumentacji fotograficznej czy inne działania.

Zaopiekuj się miastem

Galeria

Genealogical Indexes

JewishGen
Resources for Jewish Family History

To miasto lubią: