Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 375 177 zn. | 84225 zdjęcia | 781 wideo | 116 audio | 1922 miejscowości

Przemyśl

Polska / podkarpackie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:podkarpackie / lwowskie (przed 1939)
Powiat:przemyski / przemyski (przed 1939)
Gmina:Przemyśl / Przemyśl (przed 1939)
Inne nazwy:פשמישל [j. jidysz]; פשמישל [j. hebrajski]; Premissel [j. niemiecki]
 
GPS:
49.7837° N / 22.7687° E
49°47'01" N / 22°46'07" E

Lokalizacja

Andrzej Potocki

Przemyśl – miasto położone w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, stolica powiatu. Odległe 85 km na południowy wschód od Rzeszowa, 362 km na południowy wschód od Warszawy. Leży nad Sanem.

Więcej

Historia

Adam Marczewski

ul. Jagiellońska - część żydowskiego miasta | Nieznany

Pierwsze wzmianki o obecności Żydów w Przemyślu odnoszą się już do lat 30. XI w. Jest to najstarsze świadectwo pobytu społeczności żydowskiej w Polsce.

Następna wzmianka o Żydach w Przemyślu pochodzi natomiast z 1367 r. W księgach ławniczych z lat 1402–1452 znajduje się 305 zapisków, dotyczących Żydów. Już w 1419 r. istniała w Przemyślu ulica Żydowska, położona zapewne w wyodrębnionej pod osadnictwo Żydów części miasta. Synagoga była wzmiankowana po raz pierwszy w 1518 r. W 1521 r. istniało w mieście 5 domów żydowskich, natomiast w 1538 r. odnotowano istnienie mykwy. W 1542 r. mieszkało tu 18 rodzin żydowskich. W 1550 r. wzmiankowana jest drewniana synagoga. W 1559 r. król Zygmunt II August nadał miejscowej gminie żydowskiej odrębne prawa, w wyniku czego mogła oni m.in. prowadzić swobodną działalność gospodarczą. Do pierwszego tumultu w Przemyślu doszło 28 marca 1561 r.; pospólstwo wtargnęło do synagogi i podpaliło ją oraz obrabowało żydowskie mieszkania.

W 1563 r. mieszkało tu 169 rodzin żydowskich, zaś w 1578 r. – już 206. W 1568 r. powstał cmentarz, położony poza ówczesnymi murami miejskimi. Król Stefan Batory wydał w 1576 r. ordynację, normującą stosunek kahału przemyskiego do władzy państwowej. W latach 1590–1594 wybudowano za zgodą biskupa Wawrzyńca Gostyńskiego murowaną synagogę w miejscu, gdzie wcześniej, przez co najmniej 20 lat, stała jej drewniana poprzedniczka. W 1595 r. magistrat przemyski zawarł umowę ze starszymi kahału, dotyczącą współfinansowania przez Żydów fortyfikacji miasta. W 1618 r. Żydzi przemyscy oskarżyli Wojciecha Wojnę i Łukasza Trzebnickiego o zbrojny najazd na ul. Żydowską i zajęcie domu, w którym obradowała starszyzna żydowska. W 1625 r., jak wynika z instrukcji przedsejmowej wisznieńskiej, Żydów w mieście Przemyślu było więcej niż chrześcijan. W 1629 r. posiadali oni w mieście 64 kamienice i domy. Funkcjonowało bractwo dobroczynności. W połowie XVII w., jak wskazują dane szacunkowe, mieszkało tu ok. 900 osób.

W XVII w. przemyska gmina żydowska przewodziła żydowskiemu ziemstwu czerwonoruskiemu. W 1638 r. król Władysław IV wydał przywilej dla kahału przemyskiego, zgodnie z którym społeczności żydowskie w miastach w pobliżu Przemyśla zobowiązane były „uznać to miasto jako najstarsze, umarłych tam chować, obrządki w przemyskiej bóżnicy odprawiać, podatki daw

Więcej

Historia miejscowości

Wydawnictwo Naukowe PWN

Targ na Rynku w Przemyślu | Nieznany

We wczesnym średniowieczu pograniczny gród obronny, wzmiankowany 981; przedmiot walk pol.-rus.; ośrodek handlu na drodze z Krakowa na Ruś, w X w. kolonia kupców żydowskich; 1018 zajęty przez Bolesława I Chrobrego, 1031 odebrany przez książąt rus., na przeł. XII i XIII w. stolica odrębnego księstwa rus.; w XIII w. stolica biskupstwa prawosławnego, od 1375 — diecezji katolickiej, od 1992 — archidiecezji; 1340 włączony przez Kazimierza III Wielkiego do Polski; prawa miejskie przed 1359 (1323?), potwierdzone 1389; od XIV w. duża gmina żydowska (1670 na Sejmie Żydów Korony najważniejsza gmina Rusi Czerwonej); 1498 Przemyśl zniszczony w wyniku najazdu hospodara wołoskiego Stefana. Do końca XVIII w. stolica ziemi przemyskiej, kasztelania i starostwo grodowe. Największy rozkwit miasta w XV i XVI w.; ośrodek kult. i oświat. (m.in. 1432 założono szkołę katedralną), powstało wiele kościołów, zbudowano kamienice mieszczańskie, rozwinęła się produkcja rzem. i wymiana towarowa, miasto otrzymało wodociągi i kanalizację. W XVI–XVII w. w Przemyślu i pobliskim Dubiecku ośrodek reformacji. W 1656 bezskutecznie oblegany przez Szwedów, a 1657 przez wojska Jerzego II Rakoczego. W 1772–1918 w zaborze austr.; po 1831 rozwój ruchu spiskowego (m.in. organizacja Wolnych Haliczan, związanych ze Stow. Ludu Pol.); ożywienie gosp. w 2. poł. XIX w. związane z budową 1860 linii kol. do Krakowa (warsztaty kol., fabryka maszyn roln., handel), 1861 do Medyki (Lwów), 1872 do Malhowic. Od 1854 budowa twierdzy — w czasie I wojny świat. oblegana IX 1914–III 1915) i zdobyta przez wojska ros., VI 1915 odzyskana przez wojska austr.-węgierskie i niem.; na pocz. XI 1918 Przemyśl przejściowo opanowany przez Ukraińców. W okresie międzywojennym drobny przemysł; strajki robotn. i chłopskie; siedziba Dowództwa Okręgu Korpusu X; ośrodek nauk.-wydawniczy i prasowy. 11–14 IX 1939 walki obronne załogi Przemyśla z Niemcami; IX 1939–1941 Przemyśl podzielony wzdłuż Sanu na części okupacyjne sowiecką i niem.; w strefie sowieckiej deportacje ludności w głąb ZSRR, w tym ok. 7 tys. Żydów; w czasie ewakuacji więzienia VI 1941 NKWD wymordowało kilkuset więźniów pol. i ukr.; 22–28 VI 1941 rejon walk sowiecko-niem.; następnie do VII 1944 cały Przemyśl pod okupacją niem.; IX–XI 1939 dwa obozy przejściowe i punkt zborny dla jeńców pol. (ok. 10 tys. osób); 1941–44 obóz dla jeńców, głównie sowieckich, także w

Więcej