Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 183 670 zn. | 84420 zdjęcia | 791 wideo | 117 audio | 1926 miejscowości

Pruszków

Polska / mazowieckie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:mazowieckie / warszawskie (przed 1939)
Powiat:pruszkowski / warszawski (przed 1939)
Gmina:Pruszków / Pruszków (przed 1939)
Inne nazwy:פּרושקאָוו [j. jidysz]; Прушкув [j. rosyjski]
 
GPS:
52.1704° N / 20.8118° E
52°10'13" N / 20°48'42" E

Lokalizacja

izrael.badacz.org

Pruszków – miasto powiatowe położone w środkowej Polsce, w województwie mazowieckim. Odległe 16 km na południowy zachód od Warszawy. Leży nad Utratą.

Więcej

Historia

Justyna Filochowska

Hachszara Pruszkow | Nieznany

W latach 1850–1877 w rękach rodziny Epsteinów pozostawał pruszkowski folwark. Żydzi nie mogli wówczas nabywać majątków ziemskich, lecz nabywca dóbr, Jan Epstein, zmienił wyznanie na ewangelickie. W 1860 r. posiadłość przejął jego brat Józef – który z powodu liberalizacji prawa nie musiał zmieniać wyznania. To właśnie Epstein miał wybudować klasycystyczny pałacyk, zwany dziś pałacykiem Potulickiego, a także otaczający go park ze stawami. Córka Józefa Epsteina, Henrietta Rozen, sprzedała pozostałości po folwarku bankierowi żydowskiego pochodzenia, Stanisławowi Wołowskiemu, po którym majątek odziedziczyła jego córka, Jadwiga Potulicka.

W samym Pruszkowie Żydzi zaczęli osiedlać się w latach 80. XIX w., co zbiegło się z procesami urbanizacji miejscowości.  W większości zajmowali się handlem i rzemiosłem. Osiedlali się często na głównej arterii handlowej miasta, ul. Helenowskiej (dziś Bolesława Prusa). Byli pionierami uprzemysłowienia Pruszkowa. Założycielami cegielni w majątku hr. Potulickiego w 1879 r. stali się Jonas Abramson i Szulim Ditman. W 1885 r. fabrykę igieł założyli Ludwik Bartholemy i Leon Likiernik. Do miejscowej elity zaliczali się fabrykanci, m. in.: właściciel fabryki fajansu Jakub Teichfeld, a następnie Stanisław Ehrenreich, Karol Rattner (właściciel fabryki farby drukarskiej założonej w 1907 r.), Emil Sommer i Dawid Nower (fabryka ultramaryny).

W końcu XIX w. ukształtowała się dzielnica żydowska, której centrum stanowiła ulica Zakątna. Gmina żydowska samodzielność uzyskała w 1904 r., po sfinalizowaniu umów zakupu gruntów pod cmentarz i synagogę – wcześniej tutejsi Żydzi należeli do gminy w Nadarzynie. Zakup gruntu pod cmentarz żydowski stał się możliwy dzięki wsparciu fabrykanckiej rodziny Teichfeldów. Drewniana bożnica została zbudowana przez Mordechaja Gutowicza, „faktycznego przywódcę miejscowej społeczności”, jednego z najbogatszych Żydów w mieście.

Wielu żydowskich mieszkańców Pruszkowa należało do środowiska ortodoksyjnego. Dużymi wpływami cieszyli się chasydzi, zwolennicy cadyka ze Skierniewic. Według Sefer Pruszkow (Księgi Pamięci Pruszkowa), do 1910 r. w miasteczku (które formalnie, do 1917 r., pozostawało wsią) mieszkał chasydzki rebe. Do jego domu, na podwórku którego mieściła się bożnica, przybywali chasydzi z całego kraju, modlic się, śpiewać i tańc

Więcej

Historia miejscowości

Tomasz Kawski

Pruszków pojawia się w źródłach w XV w. Aż do XIX w. była to niewielka wieś. O rozwoju wsi zadecydowało osuszenie w początku XIX w. zabagnionej doliny rzeki Utraty i wybudowanie w 1845 r. kolei łączącej Warszawę z Rogowem i dalej z koleją warszawsko – wiedeńską. Bliskość Warszawy i dogodne połączenia komunikacyjne sprawiły, że w drugiej połowie XIX w. powstały we wsi fabryki: odlewów żelaznych, porcelany i fajansu, mydła. Pruszków zaczął przekształcać się w osadę fabryczno – handlową.

W 1889 r. powstała fabryka ołówków, a w 1890 r. kolejowe warsztaty remontowe. W okolicach działało wiele cegielni. Do rozwoju przyczyniła się także parcelacja w 1869 r. okolicznych dóbr ziemskich. Zaczęły powstawać wille i domy letniskowe. W 1910 r. Pruszków uzyskał status osady fabrycznej.

W 1914 r. w czasie działań wojennych Pruszków poważnie ucierpiał. Mimo to, w 1916 r. nadano mu prawa miejskie. Włączono w granice miasta ościenną wieś Żbików. W okresie międzywojennym rozrastał się także miejscowy przemysł. W latach 1927 – 1936 przeprowadzono elektryfikację warszawskiego węzła kolejowego, dzięki czemu Pruszków uzyskał połączenie z wieloma miejscowościami podwarszawskimi.

W czasie II wojny w Pruszkowie w 1944 r. Niemcy założyli obóz przejściowy dla ewakuowanej z Warszawy ludności cywilnej. Łącznie przebywało w nim ponad 0,5 mln osób. Niemcy przeprowadzali liczne egzekucje. Łącznie zginęło w nich ponad 1000 osób. Miejscową ludność żydowską wysiedlono do warszawskiego getta.

Po wyparciu wojsk niemieckich w 1945 r. czasowo ulokowano w mieście siedziby szeregu ministerstw i urzędów centralnych. W okresie powojennym Pruszków pozostał ważnym centrum przemysłowym. Obecnie rozwój miasta pozostaje nierozerwalnie związany z aglomeracją warszawską.

Położenie geograficzne i administracyjne:

Do XVIII – Królestwo Polskie, Księstwo Mazowieckie (lenno inkorporowane do Polski w 1526 r.), województwo mazowieckie

1795 – 1807 Prusy, Prusy Południowe,

1807 – 1815 Księstwo Warszawskie, departament warszawski,

1815 – 1918 Rosja (Królestwo Polskie), województwo mazowieckie, gubernia warszawska,

1918 – 1939 Polska, województwo warszawskie, powiat warszawski,

1939 – 1945 Niemcy, Generalne Gubernatorstwo, dystrykt warszawski, powiat warszawski,

1945 – 1998 woj

Więcej

Galeria

Więcej

Wideo

Genealogical Indexes

JewishGen
Resources for Jewish Family History

To miasto lubią: