Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 85 858 020 zn. | 92158 zdjęcia | 882 wideo | 118 audio | 1973 miejscowości

Pruszków

Polska / mazowieckie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:mazowieckie / warszawskie (przed 1939)
Powiat:pruszkowski / warszawski (przed 1939)
Gmina:Pruszków / Pruszków (przed 1939)
Inne nazwy:פּרושקאָוו [j. jidysz]; Прушкув [j. rosyjski]
 
GPS:
52.1704° N / 20.8118° E
52°10'13" N / 20°48'42" E

Lokalizacja

izrael.badacz.org

Pruszków – miasto powiatowe położone w środkowej Polsce, w województwie mazowieckim. Odległe 16 km na południowy zachód od Warszawy. Leży nad Utratą.

Więcej

Historia

Justyna Filochowska

Hachszara Pruszkow | Nieznany

W latach 1850–1877 w rękach rodziny Epsteinów pozostawał pruszkowski folwark. Żydzi nie mogli wówczas nabywać majątków ziemskich, lecz nabywca dóbr, Jan Epstein, zmienił wyznanie na ewangelickie. W 1860 r. posiadłość przejął jego brat Józef – który z powodu liberalizacji prawa nie musiał zmieniać wyznania. To właśnie Epstein miał wybudować klasycystyczny pałacyk, zwany dziś pałacykiem Potulickiego, a także otaczający go park ze stawami. Córka Józefa Epsteina, Henrietta Rozen, sprzedała pozostałości po folwarku bankierowi żydowskiego pochodzenia, Stanisławowi Wołowskiemu, po którym majątek odziedziczyła jego córka, Jadwiga Potulicka.

W samym Pruszkowie Żydzi zaczęli osiedlać się w latach 80. XIX w., co zbiegło się z procesami urbanizacji miejscowości.  W większości zajmowali się handlem i rzemiosłem. Osiedlali się często na głównej arterii handlowej miasta, ul. Helenowskiej (dziś Bolesława Prusa). Byli pionierami uprzemysłowienia Pruszkowa. Założycielami cegielni w majątku hr. Potulickiego w 1879 r. stali się Jonas Abramson i Szulim Ditman. W 1885 r. fabrykę igieł założyli Ludwik Bartholemy i Leon Likiernik. Do miejscowej elity zaliczali się fabrykanci, m. in.: właściciel fabryki fajansu Jakub Teichfeld, a następnie Stanisław Ehrenreich, Karol Rattner (właściciel fabryki farby drukarskiej założonej w 1907 r.), Emil Sommer i Dawid Nower (fabryka ultramaryny).

W końcu XIX w. ukształtowała się dzielnica żydowska, której centrum stanowiła ulica Zakątna. Gmina żydowska samodzielność uzyskała w 1904 r., po sfinalizowaniu umów zakupu gruntów pod cmentarz i synagogę – wcześniej tutejsi Żydzi należeli do gminy w Nadarzynie. Zakup gruntu pod cmentarz żydowski stał się możliwy dzięki wsparciu fabrykanckiej rodziny Teichfeldów. Drewniana bożnica została zbudowana przez Mordechaja Gutowicza, „faktycznego przywódcę miejscowej społeczności”, jednego z najbogatszych Żydów w mieście.

Wielu żydowskich mieszkańców Pruszkowa należało do środowiska ortodoksyjnego. Dużymi wpływami cieszyli się chasydzi, zwolennicy cadyka ze Skierniewic. Według Sefer Pruszkow (Księgi Pamięci Pruszkowa), do 1910 r. w miasteczku (które formalnie, do 1917 r., pozostawało wsią) mieszkał chasydzki rebe. Do jego domu, na podwórku którego mieściła się bożnica, przybywali chasydzi z całego kraju, modlic się, śpiewać i tańc

Więcej

Historia miejscowości

Tomasz Kawski

Pruszków pojawia się w źródłach w XV w. Aż do XIX w. była to niewielka wieś. O rozwoju wsi zadecydowało osuszenie w początku XIX w. zabagnionej doliny rzeki Utraty i wybudowanie w 1845 r. kolei łączącej Warszawę z Rogowem i dalej z koleją warszawsko – wiedeńską. Bliskość Warszawy i dogodne połączenia komunikacyjne sprawiły, że w drugiej połowie XIX w. powstały we wsi fabryki: odlewów żelaznych, porcelany i fajansu, mydła. Pruszków zaczął przekształcać się w osadę fabryczno – handlową.

W 1889 r. powstała fabryka ołówków, a w 1890 r. kolejowe warsztaty remontowe. W okolicach działało wiele cegielni. Do rozwoju przyczyniła się także parcelacja w 1869 r. okolicznych dóbr ziemskich. Zaczęły powstawać wille i domy letniskowe. W 1910 r. Pruszków uzyskał status osady fabrycznej.

W 1914 r. w czasie działań wojennych Pruszków poważnie ucierpiał. Mimo to, w 1916 r. nadano mu prawa miejskie. Włączono w granice miasta ościenną wieś Żbików. W okresie międzywojennym rozrastał się także miejscowy przemysł. W latach 1927 – 1936 przeprowadzono elektryfikację warszawskiego węzła kolejowego, dzięki czemu Pruszków uzyskał połączenie z wieloma miejscowościami podwarszawskimi.

W czasie II wojny w Pruszkowie w 1944 r. Niemcy założyli obóz przejściowy dla ewakuowanej z Warszawy ludności cywilnej. Łącznie przebywało w nim ponad 0,5 mln osób. Niemcy przeprowadzali liczne egzekucje. Łącznie zginęło w nich ponad 1000 osób. Miejscową ludność żydowską wysiedlono do warszawskiego getta.

Po wyparciu wojsk niemieckich w 1945 r. czasowo ulokowano w mieście siedziby szeregu ministerstw i urzędów centralnych. W okresie powojennym Pruszków pozostał ważnym centrum przemysłowym. Obecnie rozwój miasta pozostaje nierozerwalnie związany z aglomeracją warszawską.

Położenie geograficzne i administracyjne:

Do XVIII – Królestwo Polskie, Księstwo Mazowieckie (lenno inkorporowane do Polski w 1526 r.), województwo mazowieckie

1795 – 1807 Prusy, Prusy Południowe,

1807 – 1815 Księstwo Warszawskie, departament warszawski,

1815 – 1918 Rosja (Królestwo Polskie), województwo mazowieckie, gubernia warszawska,

1918 – 1939 Polska, województwo warszawskie, powiat warszawski,

1939 – 1945 Niemcy, Generalne Gubernatorstwo, dystrykt warszawski, powiat warszawski,

1945 – 1998 woj

Więcej

 
Zaopiekuj się miastem

Zaopiekuj się miastem

Wykupując cegiełki możesz sfinansować rozbudowę opisu miasta, wykonanie dokumentacji fotograficznej czy inne działania.

Zaopiekuj się miastem

Galeria

Więcej

Wideo

Genealogical Indexes

JewishGen
Resources for Jewish Family History

To miasto lubią: