Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 177 688 zn. | 84412 zdjęcia | 790 wideo | 117 audio | 1926 miejscowości

Płońsk

Polska / mazowieckie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:mazowieckie / warszawskie (przed 1939)
Powiat:płoński / płoński (przed 1939)
Gmina:Płońsk / Płońsk (przed 1939)
Inne nazwy:פלונסק [j. hebrajski]; Плоньск [j. rosyjski]
 
GPS:
52.6230° N / 20.3754° E
52°37'22" N / 20°22'31" E

Lokalizacja

izrael.badacz.org

Płońsk – miasto powiatowe położone w środkowej Polsce, w województwie mazowieckim. Odległe 67 km na północny zachód od Warszawy. Leży nad rzeką Płonką.

Więcej

Historia

Tomasz Kawski

Najstarsza wzmianka o Żydach mieszkających w Płońsku pochodzi z 1448 roku. Wiadomo, iż w roku 1507 Żydzi zapłacili 5 zł podatku koronacyjnego. W 1578 r. w gminie żydowskiej w Płońsku mieszkało już 24 płatników pogłównego żydowskiego.

W XVII w. wybudowano pierwszą , założono również . Jednak aż do połowy XVIII w. gmina w Płońsku organizacyjne była podporządkowana kahałowi w Ciechanowie.

Zasady współżycia Żydów i chrześcijańskiego mieszczaństwa uregulowano w 1768 r. zawierając stosowną umowę. W latach 1768–1777 rada miejska dopuściła Żydów do handlu oraz produkcji miodu pitnego i szynkowania gorzałki. W 1765 r. posiadali 20 domów.

Na początku XIX w. w Płońsku i okolicy realizowany unikatowy program żydowskiego osadnictwa rolniczego i fabrycznego, zainicjowany przez Szlomo Zalmana Posnera. W 1831 r. 298 z 502 Żydów zamieszkujących wieś Kuchary pracowało w przędzalni należącej do Posnera, ale z czasem projekt upadł, a byli robotnicy powrócili do miasta.

W 1816 r. przygotowano pierwsze plany związane z utworzeniem rewiru żydowskiego dla 172 rodzin. W 1826 r. doszło do pożaru miasta, w wyniku którego spłonęło wiele zabudowań, a liczne rodziny żydowskie straciły dach nad głową. Uznano wówczas, że stworzenie rewiru będzie jednak z przyczyn praktycznych zbędne. Żydzi stanowili wówczas większość mieszkańców miasta, posiadając place i domy w różnych częściach Płońska. Zalecono jedynie, aby Żydzi nie budowali i nie kupowali domów sąsiadujących z domami należącymi do Polaków. Dla rodzin, które straciły domy na skutek pożaru, władze miasta w 1827 r. wybudowały przy rynku 50 baraków. Zamieszkało w nich 50 rodzin. Do 1844 r. wprowadziła się do własnych nowo wybudowanych domów tylko część rodzin. Pozostali nadal gnieździli się w barakach, mimo ponagleń ze strony władz.

Handel pozostawał głównym zajęciem żydowskich mieszkańców Płońska. W 1844 r. zajmowali się nim na większą skalę: Hersz Senior, Josef Fenkiel, Mosiek Bornsztejn, Abe Cemach. Pierwszy handlował mięsem koszernym i zagranicznymi trunkami, pozostali towarami łokciowymi pochodzenia krajowego. Drobnym handlem zajmowali się kramarze, których było 12. Bogatszymi członkami gminy byli także właściciele szynków oraz dzierżawcy rozmaitych opłat miejskich.

W 1819 r. wśród 32 szynków działających w Płońsku, aż 28 należało do Żydów. Jednym

Więcej

Historia miejscowości

Tomasz Kawski

Początki miasta wiążą się z grodem istniejącym tu od X w., na podgrodziu którego na przełomie XI i XII w. rozwinęła się osada targowa. Być może był to ośrodek o znaczeniu większym niż dotąd się zdawało, o czym świadczą odkryte w 2007 r. elementy konstrukcji hakowej, typowej dla wczesnych podbojów piastowskich. Płońsk mógł stanowić element „trójkąta” grodów piastowskich, z którego Piastowie prowadzili ekspansję na Mazowsze. Wspomniane zabytki archeologiczne wydatowano przy pomocy metody dendrochronologicznej na 978/979 rok. Na dodatek w okolicy znaleziono elementy jeszcze starszego zespołu osadniczego: pomost datowany dendrochronologicznie na 862 r. oraz studnię dębową z 953 roku.

Pierwsza pisemna wzmianka o Płońsku pochodzi z 1155 r. z dokumentu wystawionego przez księcia Bolesława IV Kędzierzawego. Od połowy XIII w. do końca XV ziemia płońska wchodziła w skład księstw mazowieckich (głównie płockiego), z krótką przerwą u schyłku XIV w., kiedy trzymali ją w zastawie Krzyżacy. Około 1400 r. Płońsk otrzymał od księcia Siemowita IV prawo miejskie chełmińskie.

W XIV i XV w. dobra płońskie stanowiły często oprawę księżnych mazowieckich. Księżna Katarzyna, fundując w Płońsku klasztor karmelitów, potwierdziła miastu przywilej lokacyjny oraz zrównała je w prawach z Raciążem i Mławą. Po wcieleniu w 1495 r. do Korony, Płońsk został miastem królewskim (województwo płockie) – ośrodkiem powiatu, gdzie odbywały się sądy ziemskie. Nowe przywileje nadwali miastu kolejni królowie: Zygmunt I Stary (1527), Stefan Batory (1576), Jan III Sobieski (1677), August II Mocny (1720), August III Sas (1749), Stanisław August Poniatowski (1767).

Płońsk został poważnie zniszczony w czasie wojny polsko-szwedzkiej w latach 1655–1660. Ze 130 dawnych nieruchomosci ocalało 21, a z uprawianych wcześniej przez mieszczan 23 włók gospodarowano tylko na 1 i ¼ . Działał 1 młyn. Z działających przed wojną 22 rzemieślników pozostało czterech. Kolejny wiek zamętu politycznego w Polsce nie sprzyjał stabilizacji. Płońsk w 1765 r. nadal pozostawał w stanie ruiny. Istniało tylko 27 domów, a 42 place były puste. W końcu XVIII w. zaczęło rozwijać się garbarstwo.

W 1795 r. w wyniku III rozbioru Rzeczypospolitej miasto znalazło się w zaborze pruskim (Prusy Nowowschodnie), a następnie w granicach Ksi

Więcej