Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 87 278 784 zn. | 95756 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1889 miejscowości

Pilzno

Polska / podkarpackie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:podkarpackie / lwowskie (przed 1939)
Powiat:dębicki / (przed 1939)
Gmina:Pilzno / (przed 1939)
Inne nazwy:
 
GPS:
49.9785° N / 21.2919° E
49°58'42" N / 21°17'30" E

Lokalizacja

Anna Kępińska

Pilzno – miasto położone w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, w powiecie dębickim. Odległe 12 km na południowy zachód od Dębicy, 64 km na zachód od Rzeszowa, 321 km na południe od Warszawy. Leży nad rzeką Dulczą.

 

Więcej

Historia

Anna Kępińska

Tablica pamiątkowa w Bełżcu | Adam Marczewski

Pierwsze wzmianki na temat osadnictwa żydowskiego w Pilźnie pochodzą z drugiej połowy XVI w. Około 1560 r. starosta pilźnieński Jan Tarło sprowadził ich do miasta z pobliskiego Tarnowa. Lustracja przeprowadzona w 1564 r. wymienia dwóch Żydów komorników – zwolnionych z płacenia podatków, ale zobowiązanych do pracy na rzecz dworu oraz trzech gospodarzy posiadających liczną służbę. Żydzi ci trudnili się głównie handlem i pożyczaniem pieniędzy. W 1576 r. żydowscy mieszkańcy Pilzna zapłacili 6 zł pogłównego. W roku następnym kwota ta wzrosła do 9 zł. Nie było jednak dane Żydom poczuć się w pełni obywatelami Pilzna, gdyż w 1577 r. zostali zmuszeni do opuszczenia miasta. Niechętni Żydom mieszczanie widząc w nich konkurencję wystąpili do króla Stefana Batorego o zakaz osiedlania się w mieście. Król powołał komisję do zbadania sprawy pod przewodnictwem kasztelana bieckiego Mikołaja Ligęzy, która ostatecznie orzekła, iż Żydzi zaczęli „(…) obywatelom przeszkadzać w zarabianiu na uczciwe utrzymanie, czy to w handlu czy innych gałęziach przemysłu z wielką stratą i krzywdą dla mieszczaństwa”. Pomimo prób odwołania się od wyroku Żydzi zostali zmuszeni do opuszczenia miasta, a następnie w 1635 r. decyzją rady miasta pozbawieni prawa do prowadzenia handlu na terenie Pilzna. Ów przywilej de non tolerandis Judaeis został wielokrotnie potwierdzany przez kolejnych władców: Michała Korybuta Wiśniowieckiego w 1672 r., Jana III Sobieskiego w 1676 r., Augusta II w 1697 r., Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1766 r.

Zakaz osiedlania się Żydów w Pilźnie obowiązywał do połowy XIX w. choć najwidoczniej nie był on rygorystycznie przestrzegany skoro w 1747 r. na jarmarku lipskim zarejestrowano obecność Józefa Mayera z zamkniętego dla Żydów Pilzna, a w 1777 r. odnotowano w mieście 19 starozakonnych. Niemniej jednak tutejsi mieszczanie pilnie strzegli swoich praw i kiedy starosta pilźnieński Stanisław Piniński w 1760 r. oddał w dzierżawę Żydom prawo do wyszynku w centrum miasta, wystąpili do króla o odszkodowanie w wysokości ponad 10 tys. zł. Ze sprawozdania do kurii biskupiej sporządzonego przez proboszcza pilźnieńskiego ks. Zaborowskiego wynika, że w 1814 r. w Pilźnie nie było Żydów, a w okolicznych wsiach zamieszkiwało zaledwie 9 rodzin żydowskich. W 1830 r. całkowicie zniesiono zakaz osiedlania się Żydów w Pilźnie, a pierwszym wyznawcą religii mojżeszo

Więcej

Historia miejscowości

Anna Kępińska

Istnieje wiele teorii na temat pochodzenia nazwy miasta. Najprawdopodobniej wywodzi się ze słowa „pilść” i „pilśń” – nazwy tkaniny wyrabianej w pierwotnej osadzie. Okolice Pilzna przed wiekami słynęły z produkcji sukna wyrabianego techniką pilśnienia a tkacze stanowili znaczny odsetek rzemieślników dawnego Pilzna.

Pilzno jest jedną z najstarszych osad Małopolsce. Początki osadnictwa na tym terenie datuje się na X – XII w., a jego rozwój jest związany z akcją osadniczą prowadzoną przez Benedyktów z Tyńca. Pierwsze udokumentowane wzmianki na temat miejscowości pochodzą z tak zwanego dokumentu Idziego – legata papieskiego, wydanego dla klasztoru Benedyktów w Tyńcu w 1105 r. Choć sam dokument budzi spore kontrowersje, a historycy zgodnie kwestionują jego autentyczność, to jednak sporą wartość historyczną przedstawia dołączony do niego – z pewnością prawdziwy – spis dóbr klasztoru tynieckiego. We wspomnianym wykazie zostaje wymienione Pilzno jako zorganizowana jednostka administracyjna. Najprawdopodobniej miejscowość przeszła na własność klasztoru w Tyńcu około 1086 r. z nadania królowej Judyty – żony Władysława Hermana.

W 1328 r. Pilzno jako osada zostało urządzone na prawie magdeburskim zaś sołtysem został Ursus. Ponad dwadzieścia lat później Kazimierz Wielki dokumentem wydanym w 1354 r. zezwolił niejakiemu Dobiesławowi na urządzenie Pilzna jako miasta na prawie niemieckim. Wówczas Pilzno przeszło do królewszczyzn. Dobiesław otrzymał dziedziczne wójtostwo, dwa łany ziemi uprawnej, dwa nieuprawnej oraz prawo do zakładania i prowadzenia jatek, młynów i łaźni. Ponadto otrzymał prawo pobierania części opłat i kar sądowych sam pozostając zwolnionym z płacenia podatków. Zgodnie z przywilejem lokacyjnym zasadźca miasta został zobowiązany do dbania o ogólny rozwój miasta, zatem w jego gestii leżało zarówno sprowadzenie osadników jak i ustanowienie odpowiednich organów administracyjnych, policyjnych i sądowniczych. Pilzno zorganizowane na prawie niemieckim pozostawało pod jurysdykcją wójta, który odpowiadał przed samym królem.

Bez wątpienia o nadaniu praw miejskich zadecydowało strategiczne położenie Pilzna przy szlaku handlowym wiodącym na Węgry oraz trakcie prowadzącym z Krakowa na Ruś. Bliskość wspomnianych traktów stanowiła gwarancję szybkiego rozwoju handlu i rzemiosła zarówno w Pilźnie, jak i okolicz

Więcej

 
Zaopiekuj się miastem

Zaopiekuj się miastem

Wykupując cegiełki możesz sfinansować rozbudowę opisu miasta, wykonanie dokumentacji fotograficznej czy inne działania.

Zaopiekuj się miastem

Galeria

Więcej

Genealogical Indexes

JewishGen
Resources for Jewish Family History

To miasto lubią: