Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 87 278 784 zn. | 93232 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1888 miejscowości

Pabianice

Polska / łódzkie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:łódzkie / łódzkie (przed 1939)
Powiat:pabianicki / łódzki (przed 1939)
Gmina:Pabianice / Pabianice (przed 1939)
Inne nazwy:Pabenits
Pabjanice
Pabnitz
Pabyanets
Pabyanitse
 
GPS:
51.6642° N / 19.3547° E
51°39'51" N / 19°21'16" E

Lokalizacja

Kamila Klauzińska

Pabianice – miasto położone w środkowej Polsce, w województwie łódzkim, stolica powiatu. Odległe 16 km na południe od Łodzi, 149 km na południowy zachód od Warszawy.

Więcej

Historia

Kamila Klauzińska

getto w Pabianicach 3 | zdjęcie z Internetu

Do końca XVIII w. Pabianice były własnością biskupów krakowskich. Miasto posiadało przywilej zakazujący Żydom osiedlania się w jego granicach. Dopiero, gdy znalazło się w zaborze pruskim zniesiono ograniczenia w osadnictwie ludności wyznania mojżeszowego. W 1794 r. Pabianice liczyły 482 mieszkańców, w tym 15 Żydów.

Na początku XIX w., wraz z rozwojem przemysłu włókienniczego i sukienniczego, w mieście osiedliło się 19 zamożnych przedstawicieli wyznania mojżeszowego. Od 1836 r. miejscowi Żydzi mieli już własną gminę wyznaniową. Początkowo osiedlali się tylko w części zwanej Starym Miastem. Po 1848 r. ci, którzy udowodnili swoją przydatność zawodową oraz uzyskali specjalne pozwolenie mogli przenosić się do Nowego Miasta. Społeczność została mocno przetrzebiona przez epidemię cholery, panującą w latach 1848–1852. W 1860 r. czyniono próby osiedlenia Żydów w wyznaczonym rewirze obejmującym ul. Bóżniczą i Tuszyńską, ale carski ukaz o równouprawnieniu pokrzyżował te plany.

Od 1864 r. w Pabianicach rozpoczęła działalność szkoła dwuklasowa przeznaczona zarówno dla katolików, jak i Żydów. Na dwóch pracujących w niej nauczycieli jeden był Żydem. Do placówki uczęszczało 190 uczniów, w tym 19 dzieci żydowskich. Pod koniec XIX w. gmina wzbogaciła się o własną szkołę wyznaniową znajdującą się przy ul. Kaplicznej.

Nabożeństwa początkowo odbywały się w domach prywatnych, później w wynajętym domu przy ul. Bóżniczej. W 1880 r. wybudowano w Pabianicach murowaną synagogę. Utworzono także cmentarz przy ul. Cmentarnej. W okresie I wojny światowej, kiedy sytuacja ludności, szczególnie najbiedniejszej, uległa materialnemu pogorszeniu powstało w mieście kilka organizacji o charakterze samopomocowym. Żydowscy filantropi powołali do życia własne stowarzyszenia: „Strzechę Robotniczą” związaną z partią Poalej Syjon oraz „Żydowską Tanią Kuchnię” funkcjonującą pod protektoratem Żydowskiego Towarzystwa Dobroczynności.

W 1897 r. mieszkało tu 5017 Żydów, stanowiąc 19% mieszkańców. Od początku XX w. rozwijała się aktywna działalność polityczna w szeregach Polskiej Partii Socjalistycznej, Bundu oraz organizacji syjonistycznych. Niebawem znaczącą siłą stała się także Aguda.

W 1919 r. Pabianice zamieszkane liczyły 35 335 mieszkańców, z czego 18% stanowili Żydzi. Od okresu pierwszej wojny światowej działała wyższa szkoła polsko

Więcej

Historia miejscowości

Kamila Klauzińska

Dworzec kolei warszawsko-kaliskiej z 1903r. | Marcin Wygocki

Początki Pabianic sięgają okresu średniowiecza. Osada leżała na terenach zwanych Opolem Chropskim. W 1086 r. Chropy Kapitule Krakowskiej przekazała Judyta, żona księcia Władysława Hermana jako ofiarę przebłagalną dla kościoła. Miało to wyleczyć ją z długoletniej bezpłodności. Prawa miejskie Pabianice uzyskały w połowie XIV w. a za herb przyjęto trzy złote korony na srebrnym tle. W tym czasie erygowano parafię. W 1535 r. miasto uzyskało od Zygmunta Augusta przywilej na tworzenie cechów rzemieślniczych.

W drugiej połowie XVI w. Kapituła Krakowska wzniosła w mieście dwa cenne obiekty renesansowe istniejące do dziś: dwór kapituły krakowskiej (1566 r.) oraz kościół murowany pod wezwaniem św. Mateusza i Wawrzyńca (1583 r.). Miasto powoli rozwijało się, choć coraz gęstsza i drewniana zabudowa sprzyjała kilku wielkim pożarom, po których miasto musiało podnosić się na nowo. W 1796 r. zostało przejęte przez administrację pruską. Szanse na podźwignięcie się z upadku pojawiły się ponownie z chwilą włączenia miasta do Księstwa Warszawskiego (1807 r.).

W Królestwie Polskim dekret z 1816 r. przyznający liczne ulgi dla napływowych osadników spowodował powolny rozwój przemysłowy miasta, zwłaszcza w zakresie powstających tkalni. Był to początek rozwoju potężnego ośrodka przemysłu włókienniczego, dostarczającego ponad 10% produkcji krajowej. W 1823 r. opracowano plan regulacyjny Pabianic. Na Nowym Mieście zaczęto osiedlać tkaczy z zagranicy. Wybudowano kościół ewangelicko – augsburski i synagogę.

W drugiej połowie XIX w. w Pabianicach dominował przemysł włókienniczy (firmy R. Kindlera i Krusche-Endera). Powstała papiernia R. Saengera, Pabianickie Towarzystwo Przemysłu Chemicznego oraz Fabryka Maszyn i Odlewnia Waldemara Kruschego. W tym czasie również w mieście założono pierwszą aptekę, księgarnię, drukarnię, straż pożarną, szkołę handlową. Wybudowano stację telegraficzną i osiedle robotnicze, oświetlono ul. Zamkową lampami elektrycznymi. W 1900 r. połączono Pabianice z Łodzią elektryczną linią tramwajową, w 1901 r. przy kolejowej trasie Warszawa – Kalisz wybudowano dworzec kolejowy. W 1909 r. wybudowano szpital miejski oraz założono bank. Ukończono także budowę dwóch kościołów. Nastąpiło ożywienie życia kulturalno-społecznego. Założono biblioteki fabryczne, towarzystwa sportowe, muzeum. Pojawiła się pierwsza lokalna gazeta oraz kinematogr

Więcej

 
Zaopiekuj się miastem

Zaopiekuj się miastem

Wykupując cegiełki możesz sfinansować rozbudowę opisu miasta, wykonanie dokumentacji fotograficznej czy inne działania.

Zaopiekuj się miastem

Galeria

Więcej

Genealogical Indexes

Jewish Records Indexing
5,000,000 Jewish Records Available Online!

 

JewishGen
Resources for Jewish Family History

To miasto lubią: