Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 84 194 456 zn. | 95686 zdjęcia | 879 wideo | 118 audio | 1888 miejscowości

Oleśnica (woj. świętokrzyskie)

Polska / świętokrzyskie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:świętokrzyskie / kieleckie (przed 1939)
Powiat:staszowski / staszowski (przed 1939)
Gmina:Oleśnica / Oleśnica (przed 1939)
Inne nazwy:
 
GPS:
50.4541° N / 21.0647° E
50°27'14" N / 21°03'53" E

Lokalizacja

Katarzyna Gadecka

Oleśnica jest osadą wiejską w południowo-wschodniej części województwa świętokrzyskiego. Umiejscowiona jest nad strumykiem będącym dopływem rzeki Wschodniej. Zagadkowe jest miano rzeki, która w zasadzie nie posiada konkretnej nazwy. Część mieszkańców wsi określą ją jako Powroźniczka, inni Mała Wschodnia, a najczęściej jest to po prostu ‘rzeka’.

To z Oleśnicy prowadzą drogi do Staszowa, Stopnicy, Połańca oraz Pacanowa. Stefan Żeromski opisał umiejscowienie Oleśnicy w ten sposób: "Oleśnica leży śród równin ogromnych, pochylających się ku Wiśle. Wisła stąd o milę, Staszów o milę, Kurozwęki o dwie, Stopnica o milę. Najbliżej leży – Boże odpuść – Pacanów. Miejscowość monotonna i nudna, ziemia nędzna, lasów dużo, ale daleko leżących…". Gwoli precyzji należy jeszcze dodać, iż Wisła oddalona jest od Oleśnicy w linii prostej o 9 km, Staszów umiejscowiony jest 12 km na wschód, Stopnica 8 km na zachód, a najbliżej rzeczywiście jest Pacanów, w odległości 6 km.

Więcej

Historia

Katarzyna Gadecka

Informacji dotyczących społeczności żydowskiej w Oleśnicy jest niezwykle mało. Powodem tego były liczne pożary oraz pożogi wywołane walkami frontowymi w rejonie przyczółka baranowsko-sandomierskiego w latach 1944-1945. Bardzo bogate, nie mające duplikatów materiały, zostały wówczas zniszczone. Dlatego też historię nie tylko Żydów, ale ogólnie społeczności Oleśnicy można dziś odtwarzać tylko fragmentarycznie.

Najstarsza wzmianka dotycząca oleśnickich Żydów pochodzi z 1676 r. Miasto od samego początku musiało się słabo rozwijać pod względem handlowym, ponieważ Żydzi pojawili się tutaj dopiero po niemalże 130 latach po lokacji (1546 r.). Mogło być to wynikiem słabszego zainteresowania Żydów takim miastem jak Oleśnica, które było ciągle burzone i palone. Dodatkowo w mieście tym Polacy zajmowali się rzemiosłem i handlem czyli tymi dziedzinami życia zawodowo-gospodaczego, które niejako przypisane były starozakonnym. Może też dlatego wydaje się, że przedstawiciele religii mojżeszowej chętniej osiedlali w okolicach Oleśnicy, np. w Strzelcach.

Społecznośc żydowska zobligowana była do płacenia pogłównego. W I połowie XVIII w. składka miesięczna wynosiła 33,10 rb. Była to najniższa wartość wśród gmin starozakonnych. Przykładowo miasta nieduże, podobnie jak Oleśnica, tj. Janików (40 rb), Sobków (50 rb. ) płaciły już wiecej. Taką samą wysokość składki posiadały jedynie Kurozwęki. Świadczy to o biedzie i zacofaniu oleśnickiej społeczności żydowskiej .

W 1822 r. zorganizowano fundusz na budowę szpitala wraz z szkółką w Oleśnicy. Część pieniędzy dołożył również nieznany z imienia i nazwiska Żyd oleśnicki . Chrześcijanie w połowie lat 80-tych XIX w. tworzyli większość w społeczności oleśnickiej, bo aż 90 %. Przedstawiciele religii mojżeszowej stanowili tylko ok. 10 % mieszkańców Oleśnicy.

W czasie I wojny światowej przez Oleśnicę przechodziły liczne wojska. Było to wielkim utrapieniem dla mieszkańców, w szczególności dla miejscowych sklepikarzy żydowskiego pochodzenia. Tak wspominała dziedziczka Irena z Tańskich Zaborowska rok 1915 w swych Pamiętnikach: "15 września Oleśnica widzi znów liczne wojsko huzarów z Samary. Wracają wciąż z bitwy z Pacanowa ranni kozacy. Rabują w Oleśnicy sklepy i biją Żydów. Mają w Oleśnicy liczne obozy wojska".

W okresie dwudziestolecia międzywojennego Oleśnica była w części dzierżawiona p

Więcej

Historia miejscowości

Katarzyna Gadecka

Badacze nie są zgodni, którą datę przyjąć jako moment powstania Oleśnicy. Można przychylić się do Długosza twierdzącego, iż był to wiek XIV. Kronikarz pisał bowiem, że wieś Oleschnicza istniała już w roku 1326. Należała do dekanatu Książnickiego. Oleśnica wg. Długosza składała się z terenów kmiecych, karczmy z ogrodem oraz folwarku . Z kolei bez większych wątpliwości można ustalić jej założycieli. Była to rodzina Oleśnickich. Pierwszym właścicielem oleśnickiej osady był Jaśko z Oleśnicy. Najsłynniejszym członkiem rodu był Zbigniew Oleśnicki, który był cenionym mężem stanu za królów Jagiełły i Władysława Warneńczyka. Dzięki też swoim patronom Oleśnica posiada herb Dębno, emblemat rodowy Oleśnickich . Osada posiadała wówczas szkołę początkową, dom schronienia, urząd i sąd gminny. Poczta jednak zlokalizowana była w Stopnicy. Oleśnica posiadała prawo do 6 jarmarków. W 1477 r. Zbigniew Oleśnicki ufundował gotycki kościół. Zastąpił on wcześniejszą drewnianą świątynię , która została zniszczona w czasie pożaru w tymże roku.

W połowie XVI w. nowy dziedzic na Oleśnicy Mikołaj Herbert Odnowski na podstawie królewskiego zezwolenia nadał miastu dwa jarmarki: na św. Urbana i Wniebowzięcia NMP. Dodatkowo Oleśniczanie mieli zapewniony targ w każdą sobotę oraz zostali zwolnieni od podatków na okres 8 lat, co prawdopodobnie było skutkiem zniszczeń, np. pożaru. Odnowski był kasztelanem przemyskim i starostą lwowskim. Nie zdołał na dłużej zagrzać miejsca w zamku oleśnickim . Szybko bowiem Oleśnica stała się własnością familii Zborowskich. Zamienili oni kościół, wybudowany jeszcze za Jaśka Oleśnickiego na zbór kalwiński. Dopiero po 1619 r. świątynię oddano ponownie w ręce Kościoła rzymsko-katolickiego. W 1569 r. staraniem Piotra Zborowskiego h. Jastrzębiec nadano Oleśnicy prawa miejskie magdeburskie. Istnieje jednak hipoteza, iż Oleśnica jeszcze pod koniec XIII w. miała prawo miejskie niemieckie . On również nadał i wytyczył plany zabudowania przestrzennego. Wyznaczył czteroboczny rynek, wzorując się na tradycji osi równoleżnikowej, zamknął plac od wschodu budynkiem kościoła i obszarem cmentarza parafialnego. Potwierdził on miasteczku posiadanie dawniej wyznaczonych 6 ról, 2 stawów, błonia oraz 3 przyłanków, z których jeden należał do łaźni, drugi do wójta miasta Oleśnica .

Zgodnie z regestrami podatkowymi z 1579 r. było wówczas w miasteczku 3 ubogich komo

Więcej

 
Zaopiekuj się miastem

Zaopiekuj się miastem

Wykupując cegiełki możesz sfinansować rozbudowę opisu miasta, wykonanie dokumentacji fotograficznej czy inne działania.

Zaopiekuj się miastem

To miasto lubią: