Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 141 612 zn. | 84156 zdjęcia | 731 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

Lutowiska (d. Urbanice)

Polska / podkarpackie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:podkarpackie / lwowskie (przed 1939)
Powiat:bieszczadzki / leski (przed 1939)
Gmina:Lutowiska / Lutowiska (przed 1939)
Inne nazwy:Lutowiska [j. niemiecki]
 
GPS:
49.2529° N / 22.6923° E
49°15'10" N / 22°41'32" E

Lokalizacja

Małgorzata Kuźma

Lutowiska – wieś gminna położona w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, w powiecie bieszczadzkim. Odległa 26 km na południe od Ustrzyk Dolnych, 138 km na południowy wschód od Rzeszowa, 438 km na południe od Warszawy. Leży nad potokiem Smolnik.

Więcej

Historia

Adam Dylewski

Zdjęcie młodych Żydówek poprzebieranych za Cyganki zostało zrobione wiosną 1927 roku | nieznany

Zapewne od połowy XVIII w. datuje się osadnictwo ludności żydowskiej w tym miasteczku. W 1787 r. mieszkało tu 387 osób w tym 86 Żydów, należących do kahału leskiego, natomiast w 1799 r. – 137.

W 1824 r. w miasteczku żyło 381 Żydów. Na terenie parafii rzymskokatolickiej w Polanie, bardzo rozległej, do której należały także Lutowiska, mieszkało w 1835 r. 970 Żydów. W połowie XIX w. miasteczko miało dwa rynki, z których jeden nosił nazwę „rynku żydowskiego”. Przy nim stała drewniana synagoga, spalona przez Niemców w lecie 1942 roku. Druga z synagog – murowana stała nieopodal. Była zbudowana na planie prostokąta 17,3 x 13,8 m i nakryta czterospadowym dachem brogowym.

W XIX w. Żydzi wysunęli się na czołowe pozycje w miejscowym handlu. W 1870 r. gmina żydowska liczyła 1247 osób. Miała dwie synagogi, dwóch rabinów (jednym z nich był Naftali Moriles), szkołę wyznaniową z 50 uczniami. W 1881 r. w Lutowiskach było 1309 Żydów na ogólną liczbę 1849 mieszkańców. W 1885 r. lokalna społeczność żydowska założyła Towarzystwo Zaliczkowe, którego prezesem został Leib Rand. Od 1893 r. fundacja Szymona Szlajnera, działająca na terenie kahału lutowiskiego, dawała posagi ubogim dziewczętom żydowskim z chwilą ich zamążpójścia. Dwór i folwark zostały pod koniec XIX w. kupione przez Samuela Randa, najbogatszego Żyda w mieście. Należało do niego także kilka folwarków w okolicznych wsiach: w Chmielu, Tarnawie Wyżnej i Żurawinie. 

W 1900 r. gmina żydowska liczyła 2804 osoby, w tym w samym miasteczku było 1570 Żydów. Zarząd gminy wyznaniowej utrzymywał m.in. 2 szkoły religijne, ale nie utrzymywał rabina kahalnego. W 1902 r. rabinem został Pinkas Melech Beer, który sprawował ten urząd przez kolejne osiem lat. Pod koniec XIX w. były w miasteczku w rękach żydowskich: 3 domy zajezdne z gospodami, 2 traktiernie, 2 wyszynki wina i 3 garkuchnie. Było tu też m.in. 5 żydowskich krawców, 2 introligatorów, po 4 piekarzy i masarzy, a nawet zegarmistrz. Z Lutowisk pochodził Izydor Penner, potem ochotnik w Wojsku Polskim, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, następnie lekarz we Lwowie.

W czasie I wojny światowej nastąpił gwałtowny spadek liczby ludności żydowskiej, bowiem przed wybuchem wojny w miasteczku żyło ok. 1800 Żydów, zaś w 1921 r. tylko 1242, co stanowiło 57,4% ogółu mieszkańców. Pomimo to, Lutowiska aż do II wojny światowej były największym

Więcej

Historia miejscowości

izrael.badacz.org

Osada została lokowana w 1580 r. Rozwojowi osady sprzyjało korzystne położenie przy szlaku handlowym z Przemyśla do Siedmiogrodu. Przed 1728 r. osada otrzymała prawa miejskie, pod nazwą Urbanice. W 1742 r. miasto otrzymało prawo odbywania 8 jarmarków rocznie. Z czasem tutejsze jarmarki na bydło (19 sierpnia) stały się słynne w całej Galicji. Od 1772 r. Urbanice znajdowały się w zaborze austriackim. Pod koniec XIX w. Urbanice przyszły na własność żydowskiego kupca Mendla Randa, który był najbogatszym Żydem nad górnym Sanem. Podczas I wojny świata miasto zostało poważnie zniszczone i wyludniło się.

W okresie międzywojennym w 1919 r. Urbanice utraciły prawa miejskie.

Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 r. Urbanice zajęły wojska sowieckie. Wieś weszła do sowieckiej strefy okupacyjnej. W czerwcu 1941 r. Urbanice zajęły wojska niemieckie, a w lipcu 1944 r. przez wojska sowieckie. Wieś włączono w granice ZSRR, pod nazwą Szewczenkowo. Podczas masowych wysiedleń ludności całkowicie wyludniono okolicę. Większość zabudowy wioski została zniszczona. W 1951 r. Szewczenkowo w ramach umowy o zamianie granic przywrócono do Polski, a w 1957 r. zmieniono nazwę na Lutowiska. Obecnie jest tu siedziba największej obszarowo gminy w Polsce. Wieś ma ponad 700 mieszkańców.

Więcej

Galeria

Więcej

Genealogical Indexes

JewishGen
Resources for Jewish Family History

To miasto lubią: