Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 212 517 zn. | 84535 zdjęcia | 791 wideo | 117 audio | 1926 miejscowości

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:inne / wołyńskie (przed 1939)
Powiat:Тернопільська область [ obwód tarnopolski ], Кременецький район [ rejon krzemieniecki ] / krzemieniecki (przed 1939)
Gmina:Кременець [ Krzemieniec ] / Krzemieniec (przed 1939)
Inne nazwy:Кременець [j. ukraiński]; קרעמעניץ [j. jidysz]; קרמניץ [j. hebrajski]; Кременец [j. rosyjski]
 
GPS:
50.0905° N / 25.7333° E
50°05'25" N / 25°43'59" E

Lokalizacja

Adam Marczewski

Krzemieniec – miasto na zachodniej Ukrainie, stolica rejonu w obwodzie tarnopolskim. Odległe 71 km na północ od Tarnopola, 413 km na zachód od Kijowa. Leży nad dolinie Ikwy, wzdłuż jaru jej niewielkiego dopływu, u podnóża Wzgórz Krzemienieckich.

Więcej

Historia

Robert Kuwałek

Jews wearing circular badges are gathered with their belongings on an unpaved street during a deportation action from the Krzemieniec ghetto | unknown

Obecność Żydów w Krzemieńcu datuje się od XV wieku, z krótką przerwą na okres, gdy na przełomie XV i XVI wieku Żydów wypędzono z Wielkiego Księstwa Litewskiego. Powrócili oni na Litwę i do Krzemieńca już w pierwszych latach XVI wieku. W Krzemieńcu w XVI wieku miała funkcjonować „polska jesziwa”. Społeczność żydowska miasta była na tyle wpływowa, że na przełomie XVI i XVII wieku Żydzi krzemienieccy oraz pochodzący z Ostroga reprezentowali wszystkich Żydów z Wołynia na Sejmie Czterech Ziem w Lublinie. W II połowie XVI wieku w mieście było ponad 50 żydowskich domów, istniała osobna ul. Żydowska, stała synagoga, dom kahalny oraz funkcjonował szpital żydowski. Z Krzemieńcem związany był w tym czasie wybitny rabin Mordechaj Jaffe, reprezentujący Krzemieniec na lubelskim Waadzie (Sejmie Czterech Ziem). Rabin Jaffe pełnił później swoje funkcje rabinackie w Lublinie, Pradze i Poznaniu. Z Krzemieńcem związany był także rabin Szlomo Luria – Maharszal, który w 1579 r. pełnił tutaj funkcję rektora jesziwy, a później był rabinem lubelskim.

Przed powstaniem Chmielnickiego w Krzemieńcu mieszkało ponad 800 Żydów. Miasto było i wówczas jednym z najważniejszych ośrodków żydowskich na Wołyniu, a rabini Krzemieńca byli jednymi z najbardziej aktywnych delegatów na Sejmie Czterech Ziem.

W 1648 r. miasto i zamek zostały zdobyte i zniszczone przez wojska kozackie Maksyma Krzywonosa. Kozacy wymordowali wtedy również ludność żydowską. Odbudowa miasta oraz kahału krzemienieckiego nastąpiły w II połowie XVII wieku. W 1765 r. w Krzemieńcu mieszkało 649 Żydów, a do miejscowego kahału należało ponad 1000 osób, wliczając w to Żydów mieszkających w najbliższych okolicach miasta. Społeczność żydowska Krzemieńca była drugą co do wielkości na Wołyniu, po Łucku.

W XVIII wieku Krzemieniec stał się jednym z najważniejszych ośrodków haskali na Wołyniu. Z Krzemieńca pochodził Izaak Ber Lewinsohn (1788–1860), rabin, pisarz, satyryk, nazywany także „duchowym wodzem maskilów”. Pomimo, że jego teść, Nachum Twerski (1730–1797) był cadykiem w Czarnobylu i jednym z największych przywódców chasydzkich na Wołyniu, Lewinsohn odszedł całkowicie od ortodoksji. Próbował zaszczepić idee haskali na Wołyniu, co udawało mu się z wielkim trudem, ale uchodził za jednego z ojców żydowskiego Oświecenia w Rosji. Lewinsohn był przyjacielem Tadeusza Czackiego, założyciela Liceum Krzemienieckiego. Dzięk

Więcej

Historia miejscowości

Robert Kuwałek

Pierwsze zapiski o Krzemieńcu pochodzą z 1064 r., kiedy to miasto i zamek miały się znaleźć w rękach Bolesława Śmiałego. W 1240 r. zamek krzemieniecki oparł się wojskom tatarskim Batu-chana. W 1366 r. miasto zostało zajęte przez wojska Kazimierza Wielkiego. Po krótkim okresie panowania węgierskiego, Krzemieniec znalazł się we władaniu wielkich książąt litewskich. W 1431 r. książę Świdrygiełło nadał miastu prawo magdeburskie. Od XV wieku datuje się również obecność Żydów w mieście, z krótką przerwą na przełom XV i XVI wieku, gdy Żydów wypędzono z Wielkiego Księstwa Litewskiego.

W 1538 r. Krzemieniec stał się własnością królowej Bony, która wybudowała tutaj słynny zamek. Od tego czasu góra zamkowa nazywana jest Górą Bony. Bona bardzo chętnie przebywała w Krzemieńcu, a miasto odwdzięczyło się jej swoistym kultem, który żywy był jeszcze w okresie międzywojennym. W 1569 r. decyzją króla Zygmunta Augusta Krzemieniec wraz z województwem wołyńskim włączony został do Korony. Akt ten przyspieszył podpisanie Unii Lubelskiej.

W 1795 r. Krzemieniec jako miasto powiatowe wszedł w skład guberni wołyńskiej Imperium Rosyjskiego.

Od 1805 r. datuje się okres, kiedy Krzemieniec nazywany był „Wołyńskimi Atenami”. W tym roku Tadeusz Czacki założył w budynkach klasztoru jezuitów słynne Liceum Krzemienieckie – drugi po Uniwersytecie Wileńskim polski ośrodek naukowy na terenie Cesarstwa Rosyjskiego. Jednym z jego wykładowców był Euzebiusz Słowacki, ojciec Juliusza, urodzonego w Krzemieńcu w 1809 r. Na skutek represji po powstaniu listopadowym, Liceum zostało zamknięte, a jego księgozbiory wywieziono do Kijowa, gdzie stały się podstawą do stworzenia biblioteki i Uniwersytetu Kijowskiego. Tam też przeniosła się część wykładowców.

Podczas I wojny światowej, wojny polsko-ukraińskiej i polsko-sowieckiej Krzemieniec przechodził z rąk do rąk. W latach 1918–1919 należał on do państwa ukraińskiego, następnie zaś, od października 1920 r. znajdował się w granicach Polski, w woj. wołyńskim. W 1921 r. utworzono tu placówkę szkolną pod nazwą Liceum Krzemienieckie. W mieście działały też ukraińska „Proswita”, prywatne gimnazjum i prawosławne seminarium duchowne.

Jesienią 1939 r. miasto zajęła Armia Czerwona. Od 3 lipca 1941 r. do 19 marca 1944 r. Krzemieniec był okupowany przez Niemcy, odbywały się masowe rozstrzeliwania ludności cywilnej.

Więcej