Drukuj | A A A | Zgłoś problem | 86 064 843 zn. | 84146 zdjęcia | 738 wideo | 116 audio | 1920 miejscowości

Jodłowa

Polska / podkarpackie

Synagogi, domy modlitwy i inne Cmentarze Miejsca martyrologii Judaika w muzeach Inne

Podsumowanie

Województwo:podkarpackie / lwowskie (przed 1939)
Powiat:dębicki / jasielski (przed 1939)
Gmina:Jodłowa / Jodłowa (przed 1939)
Inne nazwy:Jodłowa [j. niemiecki]
 
GPS:
49.8715° N / 21.2786° E
49°52'17" N / 21°16'42" E

Lokalizacja

Anna Kępińska

Jodłowa – wieś gminna położona w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, w powiecie dębickim. Odległa 27 km na południe od Dębicy, 78 km na południowy zachód od Rzeszowa, 337 km na południe od Warszawy.

Więcej

Historia

Anna Kępińska

Najwcześniejszym śladem Żydów w Jodłowej jest istnienie w XVII w. dwóch karczm dworskich dzierżawionych przez Żydów. Jedna była prawdopodobnie zlokalizowana w zachodniej części miasteczka, druga zaś w południowej części, bliżej kościoła oraz szpitala dla ubogich. To właśnie w tej drugiej karczmie anonimowy autor, posługujący się pseudonimem Januarius Sowizdralius, umieścił akcję swojego utworu, który w literaturze polskiej należy do nurtu tzw. literatury sowizdrzalskiej. 

Regularne osadnictwo zaczęło się pod koniec XVIII wieku. Najwcześniejsza konkretna wzmianka o zamieszkałej w Jodłowej rodzinie żydowskiej pochodzi z 1765 roku. W 1781 r. mieszkało tu 60 Żydów, zaś w 1799 r. – 99 Żydów.

W Jodłowej Żydzi nigdy nie stanowili dominującej części ludności miasta. W 1882 roku było tu 3282 mieszkańców, w tym 280 Żydów.

W XIX w. gmina miała drewnianą synagogę w Jodłowej oraz cmentarz, zlokalizowany na terenie wsi Wisiowa. Rabinem był Jakub Rotenberg. Do żydowskiego okręgu metrykalnego w Jodłowej należały: Demborzyn, Dembowa, Dzwonowa, Jodłowa, Lubcza, Przeczyca, Wola Lubecka oraz Zagórze. Skurowa należała do Jodłowej do 1876 r., potem została dołączona do okręgu metrykalnego w Brzostku pow. Pilzno. W 1900 r. liczebność gminy wynosiła 382 osoby

Dane ze spisu powszechnego z 1921 r. wykazały 301 osób pochodzenia żydowskiego na ogólną liczbę 3878, co stanowiło około 8% całej populacji miasteczka. Z czasem liczba Żydów systematycznie się zmniejszyła, głównie z powodów ekonomicznych – emigracji do większych ośrodków. Ok. 1939 r. mieszkało tu 195 Żydów.

Jodłowscy Żydzi zajmowali się głównie handlem. W centrum miasteczka było kilka żydowskich sklepów spożywczych oraz wielobranżowych. Także karczmy prowadzone były przez Żydów: Uszera, Ferlaga oraz Hyla. Żydzi trudniący się handlem często „borgowali” tj. sprzedawali na kredyt wśród lokalnej społeczności, a potem niekiedy dochodzili swoich praw w sądzie. Zamożniejsi Żydzi „prowadzili” także interesy z dziedzicem – pożyczając mu środki na inwestycje oraz bieżące funkcjonowanie dworu. Według informatorki Agnieszki Kaczki tylko jedna żydowska rodzina w Jodłowej zajmowała się rolnictwem oraz hodowlą zwierząt.

Na gruncie religijnym pomiędzy chrześcijanami i Żydami stosun

Więcej

Historia miejscowości

Anna Kępińska

W okresie średniowiecza na terenie gminy istniały różny typ własności: Dzwonowa i Jodłowa były miejscowościami królewskimi, Dęborzyn z Kawęczynem i Zagórze należały do benedyktynów natomiast Dębowa była własnością szlachecką. Pierwsza wzmianka o Jodłowej pochodzi z 1354 r., z kolei w 1359 r., król Kazimierz Wielki zezwolił braciom – Jędrzejowi i Mikołajowi na założenie osady Jodłowa (tzw. Jodłowa Dolna lub Niemiecka), na terenie ziemi bieckiej w oparciu o prawo magdeburskie, gdzie zatrzymywali się przybysze z Niemiec. W tym celu bracia otrzymali pozwolenie zagospodarowania 80 łanów frankońskich aż do rzeki Wisłoki. Teren ten pokrywał się ze szlakiem handlowym prowadzącym do Koszyc w Górnych Węgrzech (dzisiejszej Słowacji) – przez pobliskie miasteczko Biecz i dalej do Sandomierza. Najprawdopodobniej w tym czasie została założona parafia jednak nie zachował się do czasów współczesnych akt erekcyjny, który miał zaginąć w czasie pożaru kościoła w 1656 roku. Obecny kościół został wybudowany w połowie XVII w., na jego podstawie w czasach późniejszych m.in. odnowiono kaplicę, dobudowano ołtarze, organy, przedłużono pododdział nawy. Z kolei w 1353 roku król Kazimierz Wielki nadał Kunadowi synowi Alpodrika 100 łanów frankońskich na założenie osady na prawie magdeburskim, nadając mu jednocześnie wójtostwo w Jodłowej Górnej (tzw. polskiej). W 1564 r. w Jodłowej mieszkało 111 kmieci (na 38 łanach), 29 zagrodników, 4 karczmarzy, 80 komorników, istniały 4 młyny, 2 folwarki, 2 stawy. Podział na dwie odrębne wioski zanikał, przez wykupywanie sołectw przez dzierżawców, którymi kolejno byli: Mikołaj Wyszmuntowski, Dobisław Ciekliński, Seweryn Boner, Kamienniccy, Strzyżowscy, Białobrzescy, Stanisław Koniecpolski, Aleksander Brzeżański i Januszewscy. W związku ze wzrostem liczby mieszkańców w Jodłowej ziemie ulegały podziałowi, a zagrody zagęszczeniu, na wskutek tych podziałów powstały przysiółki m. in. Buczyna, Potoki, Biedoszyce, Wisowa. W XVI wieku na terenie wsi istniały dwa duże folwarki, powiększane kosztem ziem chłopskich. W XVII wieku Jodłowa była dużą osadą, liczyła 129 domów, oprócz rolnictwa zajmowano się rzemiosłem i handlem. W 1765 r. w Jodłowej wzmiankowany jest ratusz – karczma i browar.

Miasteczko zostało rozsławione przez anonimowego autora, który pod pseudonimem Januarius Sowizdralius w 1614 roku, w utworze "Peregrynacja dziado

Więcej

Galeria

Więcej

Genealogical Indexes

JewishGen
Resources for Jewish Family History

To miasto lubią: